اروتیک یولموها

یولمو مردم هلامبو هستند، خوشه‌ای از دره‌های مرتفع در ناحیهٔ سیندوپالچوک که در فاصلهٔ حدود دو روز پیاده‌روی در شمال کاتماندو آغاز می‌شود و به سوی رشته‌کوه لانگتانگ بالا می‌رود. در بیشتر قرن بیستم، سرشماری نپال آنان را شرپا به حساب می‌آورد و راهنمایان کوهنوردی هنوز ایشان را «شرپای هلامبو» می‌نامند، اما یولموها هرگز این برچسب را کاملاً نپذیرفته‌اند. نام خودشان از همین دره برمی‌خیزد: یولمو نام تبتی هلامبو است و مردمش یولمووا نامیده می‌شوند، یعنی کسانی که به آن تعلق دارند. نپال اکنون ایشان را به‌عنوان یک ملیت بومیِ متمایز به رسمیت می‌شناسد و سرشماری 2011 نزدیک به یازده هزار نفر از آنان را شمرد، با جامعه‌های قابل‌توجهی در محلهٔ بودا در کاتماندو، در نواکوت و رامه‌چاپ و لمجونگ و ایلام، و آن‌سوی مرز در دارجیلینگ و سیکیم.

زبان داستان منشأ ایشان را می‌گوید. یولمو زبانی تبتی است و نزدیک‌ترین خویشاوندش نه زبان شرپاها، بلکه گویش کیرونگ است که درست آن‌سوی خط‌الرأس هیمالیا در تبت قرار دارد. خاندان‌های لاما نسب خود را به کیرونگ می‌رسانند و گفته می‌شود نیاکانشان چند سده پیش رسیده‌اند، معبدهایی در روستاهایی مانند تارکه گیانگ و سرماتانگ و ملمچی گیانگ ساخته‌اند و با جامعه‌های تامانگ که پیش‌تر در دامنه‌های پایینی کشاورزی می‌کردند پیوند زناشویی برقرار کرده‌اند. این آمیختگی هنوز آشکار است: هلامبو جایی است که خانوارهای یولمو و تامانگ یال‌های کوه را با هم شریک‌اند و مرز میان آن‌ها طی نسل‌ها خویشاوندی چانه‌زنی شده است. بیشتر یولموها نپالی هم صحبت می‌کنند و در شهر، جوانان اغلب به‌جز آن کمتر به زبان دیگری سخن می‌گویند.

دین، بودیسم نینگما است و هلامبو در تخیل تبتی وزنی بسیار بیش از اندازهٔ خود دارد. این منطقه از جملهٔ بیول به شمار می‌رود، یعنی دره‌های پنهانی که گفته می‌شود پادماسامباوا آن‌ها را به‌عنوان پناهگاه‌هایی برای روزگاران آشفته مهروموم کرده است، و گفته می‌شود میلارپا در غارهای آن مراقبه کرده است. معبدهای روستایی را لاماهایی متأهل و خانه‌دار اداره می‌کنند، نه راهبان مجرد، و همین تخصص آیینی را در درون تبارهای مشخص نگه می‌دارد. در کنار ایشان، بومبوها کار می‌کنند، شمن‌هایی که تمام شب طبل می‌زنند و می‌لرزند تا نیروی حیاتی گم‌شدهٔ بیمار را بازخوانند، آیینی که مردم‌شناس رابرت دژارله آن را با جزئیات مستند کرد. این دو سنت کار را میان خود تقسیم می‌کنند و با هم رقابت ندارند. و بالاتر از همه، قلهٔ آما یانگری سر برافراشته است که یولموها آن را مادر نگهبان دره می‌دانند و هر سال در زیارتی که پراکندگان را به خانه بازمی‌کشاند از آن بالا می‌روند.

زمین‌لرزهٔ آوریل 2015 بیش از تقریباً هر ناحیهٔ دیگر نپال به سیندوپالچوک آسیب زد و روستاهای سنگی هلامبو و معبدهای کهنش تا حد زیادی با خاک یکسان شدند. بازسازی، درآمد کوه‌پیمایی و حواله‌های ارسالی از خارج از آن زمان زندگی یولموها را شکل داده‌اند. زنان سالمند هنوز پیراهن پیچشی و پیش‌بند راه‌راهی را می‌پوشند که در سراسر مناطق مرزی تبت آشناست. اما مردان، بیشترشان، همان‌گونه لباس می‌پوشند که هر کس دیگری در کاتماندو.