اروتیک اویغورها

اویغورها مردمی ترک‌تبار هستند که زادگاهشان کمربند واحه‌های حوضه‌های تاریم و جونگار است؛ سرزمینی که دولت چین آن را با نام سین‌کیانگ اداره می‌کند و خود اویغورها آن را ترکستان شرقی یا، به معنایی گسترده‌تر، اویغورستان می‌نامند. جهان آنان را جغرافیای صحرای تکلامکان شکل داده است، یکی از صعب‌العبورترین صحراهای جهان، که شهرهای واحه‌ای (کاشغر، ختن، تورفان، اورومچی و آقسو) گرداگردش را گرفته‌اند؛ شهرهایی که دو هزار سال گره‌گاه‌های جاده ابریشم بودند. این پیشینه جاده تجاری تصادفی نیست. همین سابقه سبب شد فرهنگ اویغوری پیش از استقرار در اسلام سنی، از حدود قرن دهم به بعد، لایه‌های بودایی، مانوی و مسیحی نسطوری را در خود جذب کند، و به همین دلیل است که حساسیتی متمایز، جهان‌وطن و تجارت‌محور در زندگی شهری اویغوری پایدار مانده است: بازارها، چایخانه‌ها و مجموعه‌های موسیقایی بلند به نام موغام.

این زبان به شاخه قارلوقی زبان‌های ترکی تعلق دارد و به همین سبب اویغوری با ازبکی خویشاوندی نزدیکی دارد و با قزاقی و قرقیزی خویشاوندی دورتری. گویشور اویغوری و گویشور ازبکی معمولاً می‌توانند با کمی تلاش سخن یکدیگر را دنبال کنند. این زبان با خط فارسی‌عربی نوشته می‌شود، نشانه‌ای که اویغورها آن را در برابر خط‌های لاتین همسایگان آسیای مرکزی خود و حروف چینی هانِ دولتی که زیر حاکمیت آن زندگی می‌کنند، می‌خوانند. اسلام در میان اویغورها از نظر تاریخی سنی حنفی با جریان صوفیانه نیرومند بوده است، به‌ویژه طریقت نقشبندیه، و تا چند دهه پیش زیارت آرامگاه‌های اولیا در صحرا ضرباهنگ عبادی تعیین‌کننده‌ای بود.

اویغورها تنها به سین‌کیانگ محدود نیستند. جوامع قابل‌توجهی در آن سوی مرز در قزاقستان و قرقیزستان زندگی می‌کنند، میراث مهاجرت‌های قرن نوزدهم و جابه‌جایی جمعیت در دوران شوروی، و این اویغورهای مهاجر شکل‌های فرهنگی‌ای را حفظ کرده‌اند که در داخل چین تحت فشار قرار گرفته‌اند. نقاط عطف تاریخی شایان دانستن عبارت‌اند از دو جمهوری کوتاه‌عمر ترکستان شرقی در 1933 و 1944، ادغام منطقه در جمهوری خلق چین در 1949، و کارزارهای بازداشت انبوه و نظارت که از حدود 2017 به‌طور جدی آغاز شد و زندگی روزمره اویغورها را (پوشیدن برخی لباس‌ها، سخن گفتن به این زبان در مدارس، و به‌جا آوردن رمضان) به موضوعاتی مورد توجه دولت بدل کرد.

آنچه اویغورها را، فراتر از زبان و دین، اویغور می‌سازد منش تمدنی خاصی است که اسلامی و واحه‌ای است: شعری که سر سفره خوانده می‌شود، خربزه و گوشت گوسفند در مرکز سفره، و خودپنداری به‌عنوان مردمی از آسیای مرکزی که از قضا در شرق پامیر زندگی می‌کنند، نه اقلیتی در چین.