اروتیک ایماق‌ها

ایماق‌ها مجموعه‌ای از مردمان سنی‌مذهب و نیمه‌کوچ‌نشین‌اند که در ارتفاعات غرب و مرکز افغانستان پراکنده‌اند: رشته‌کوه‌های پاروپامیسوس، بخش‌های بالایی دره‌های هری‌رود و مرغاب، و فلات‌های ناهموار که به سوی هرات و غور سرازیر می‌شوند. خود این نام سرنخ آن است: ایماق از واژه‌ای مغولی-ترکی به معنای «طایفه» یا «اردوگاه» مشتق شده است، و همین است که این برچسب هنوز هم توصیف می‌کند، یعنی کنفدراسیونی از طوایف چوپان که یک شیوه زندگی و هویت منطقه‌ای را محکم‌تر از آن‌که نیای واحدی داشته باشند، با هم در میان می‌گذارند. بیگانگان قرن‌ها آنان را «چهار ایماق» یا «چهار طایفه» خوانده‌اند، اما با هر شمارش صادقانه‌ای بیشتر از این‌اند: جمشیدی، فیروزکوهی، تیمنی و ایماق هزاره معمولاً چهار طایفه اصلی‌اند، و تیموری و قپچاق نیز بر این تصویر افزوده می‌شوند، و شاخه‌های کوچک‌تری نیز در حاشیه به آن پیوسته‌اند.

آنان به زبان ایماقی سخن می‌گویند، مجموعه‌ای از گویش‌های فارسی که آن‌قدر به دری نزدیک‌اند که گوینده‌ای از هرات می‌تواند گفتگو را دنبال کند، و آن‌قدر متمایزند که واژگانشان بقایای آشکار ترکی و مغولی را حمل می‌کند؛ اثر انگشت زبانی سده‌های درازی که این بخش از خراسان موج‌های سواران استپ را در خود جذب کرد و هرگز کاملاً هضمشان نکرد. ایماق هزاره موردی به‌ویژه جالب است، سنی‌مذهب و فارسی‌زبان، در حالی که همسایگان مشهورترشان، هزاره‌ها در شرق، شیعه‌اند، و همین تفاوت شیوه گذر آنان از تاریخ افغانستان را شکل داده است.

اقتصاد، تا جایی که جنگ آن را خرد نکرده، بر پایه گوسفند و بز می‌چرخد، با چراگاه‌های تابستانی در کوهستان و اردوگاه‌های زمستانی در دره‌های پایین. خانوارها هنوز خرگه را برپا می‌کنند، چادری نمدی و گنبدی شبیه یورت که از نظر ساختار به یورت آسیای میانه نزدیک‌تر است تا به هر چیز پشتونی یا تاجیکی، و بافته‌های زنان، یعنی گلیم‌های تخت‌بافت و خورجین‌ها با رنگ‌های سرخ تیره و قهوه‌ای، آرام‌آرام در بازار جهانی زیر برچسب گسترده‌تر «قبیله‌ای افغانی» جذب شده‌اند. پیوندهای ازدواج طوایف را به هم می‌بندند، شوراهای ریش‌سفیدان اختلافات را حل می‌کنند، و طریقت‌های صوفی، به‌ویژه نقشبندیه، نفوذ درازی در عمل دینی دارند؛ دین‌داری در اینجا کمتر به روحانیون و بیشتر به نسب و زیارتگاه مربوط است.

دهه‌های جنگ، خشکسالی و آوارگی اجباری بسیاری از ایماق‌ها را به شهرها یا از آن سوی مرز به ایران کشانده است، جایی که اغلب به‌عنوان کارگر کار می‌کنند و به ندرت به‌عنوان گروهی متمایز در آمارهای رسمی ثبت می‌شوند. آنان همچنان یکی از جمعیت‌های بزرگ‌تر افغانستان‌اند و از بیرون، یکی از کم‌دیده‌ترین‌ها.