اروتیک ازبک‌ها

ازبک‌ها دلِ مستقرِ آسیای مرکزی‌اند: جمعیتِ ترک‌زبانی که بیش از همه با شهرهای کاروانیِ کهنِ جادهٔ ابریشم پیوند دارد: سمرقند، بخارا، خیوه، تاشکند، دره فرغانه. این میراثِ یکجانشین و شهری، بیش از هر چیز دیگر، ازبک‌ها را از همسایگان ترک‌شان متمایز می‌کند. قزاق‌ها و قرقیزها هویتِ خود را بر پایهٔ استپ و گله ساختند، اما جهانِ ازبک بر پایهٔ واحهٔ آبیاری‌شده، مدرسهٔ حصاردار و بازار بنا شد. گروهی که امروز وجود دارد تا حدی کنشِ تعریفِ شوروی است: مرزهای جمهوری شوروی سوسیالیستیِ ازبکستان در دههٔ 1920 ترسیم شد و ملت‌هایی را یکپارچه کرد که خودشناسی‌شان پیش‌تر بیش‌تر بر پایهٔ شهر، قبیله یا تجارت بود تا بر پایهٔ یک نام قومی واحد.

زبان ازبکی به شاخهٔ قارلوقیِ زبان‌های ترکی تعلق دارد، همان شاخه‌ای که اویغوری به آن تعلق دارد، و در پوششی عمیقاً فارسی‌مآب جای دارد. قرن‌ها هم‌زیستی با تاجیک‌زبانان در همان شهرها، ازبکی را به‌شدت با واژگان فارسی نشان‌دار کرد، و ازبکیِ ادبیِ معیار هماهنگیِ مصوتیِ بومی خود را از دست داد، ویژگی‌ای که بیشتر زبان‌های ترکی دیگر هنوز دارند. خط در یک سده از سه الفبا گذشته است: عربی، سپس لاتین، سپس سیریلیک در دوران شوروی، و اکنون از زمان استقلال در 1991 به‌سوی لاتین بازگشته است. هر تغییر، پیش از آنکه تصمیمی زبانی باشد، تصمیمی سیاسی بود.

دین، اسلام سنی بر مذهب حنفی است که روی سنت‌های صوفیِ کهن‌تری قرار گرفته که هرگز کاملاً عقب ننشستند. بخارا و سمرقند از بزرگ‌ترین مراکز جهان اسلام بودند و سلسله‌های طریقتِ نقشبندیه به این خاک می‌رسند. هفتاد سال الحادِ شوروی عملِ عمومی را تضعیف کرد بی‌آنکه آن را از میان ببرد؛ پس از 1991 التزامِ دینی آشکارتر شده است، هرچند دولت همچنان از دینِ سیاسیِ آشکار بیم دارد و نظارتی سخت بر مساجد و روحانیان دارد.

زندگی روزمره هنوز بر ساختارهای اجتماعیِ موروثی می‌گردد که نقشهٔ رسمی نشان نمی‌دهد. محله، شورای محله، از عروسی تا اختلاف‌های کوچک را میانجی‌گری می‌کند و همچنان واحدِ اقتدارِ واقعی است. میهمان‌نوازی قاعده‌مند است: میهمانان پشت سفره‌ای کوتاه به نامِ دسترخوان می‌نشینند، و پلو، که اینجا پلوف نامیده می‌شود، غذایی منطقه‌ای است با گونه‌هایی که از شهری به شهر دیگر فرق دارد و مردمِ محلی جدی بر سرِ آن‌ها بحث می‌کنند. جامعهٔ ازبکِ قابل‌توجهی در روسیه زندگی می‌کند، بیشتر به‌عنوانِ مهاجرانِ کارگری، و حواله‌های آن جامعه بخش خاموش اما سنگینی از اقتصادِ خانگی است.