اروتیک ماسایی‌ها

مردم ماسای تقریباً در هر جای جهان تنها از روی شبحشان شناخته می‌شوند: پیکر بلندی که در شوکای قرمز پیچیده شده، یقه‌ی مهره‌دوزی‌شده، عصای بلند یا نیزه، و دام‌هایی که در نزدیکی حرکت می‌کنند. این تصویر در اثر یک قرن کارت‌پستال ساده شده، اما جوهره‌ی زیرین آن سالم مانده است: قومی شبانی که هویتش، در عمق و بی‌هیچ احساساتی‌گری، به دام‌ها گره خورده است. ثروت، ازدواج، جایگاه اجتماعی و تعهدات آیینی همگی از راه گله می‌گذرند. ساوانای نیمه‌خشک جنوب کنیا و شمال تانزانیا پس‌زمینه‌ی زندگی ماسای نیست؛ سطح کاری اقتصادی است که در برابر محصورشدن بهتر از تقریباً هر اقتصاد دیگری در شرق آفریقا مقاومت کرده است.

از نظر زبانی، ماسای در محیط خود استثناست. زبان ماآ به شاخه‌ی نیلی شرقی تعلق دارد و با زبان سامبورو و زبان‌های حوضه‌ی تورکانا خویشاوند است، نه با زبان‌های بانتو که سرزمین ماسای را از بیشتر سوها احاطه کرده‌اند. سامبورو که اغلب «پسرعموهای شمالی» نامیده می‌شوند، به گویشی بسیار نزدیک سخن می‌گویند و نظام دسته‌های سنی را مشترکاً دارند. آروشاها کشاورزان ساکن در دامنه‌های کوه مرو هستند که نسل‌ها پیش به کشاورزی روی آوردند، بی‌آنکه هویت ماسایی را وا نهند. کواوی (ایلوایکوپ) در لبه‌های تاریخی گسترش ماسای قرار دارند. این گسترش در قرن نوزدهم به اوج رسید، زمانی که دسته‌های جنگی ماسای از دریاچه‌ی تورکانا تا مرکز تانزانیا می‌تاختند، و فاجعه‌های دهه‌ی 1880 ناگهان آن را متوقف کرد: طاعون گاوی دام‌ها را از میان برد، آبله به دنبالش آمد، و قدرت‌های استعماری درست به موقع رسیدند تا نقشه را به زیان ماسای بازترسیم کنند.

جامعه بر پایه‌ی دسته‌های سنی سازمان یافته است، نه بر پایه‌ی نسب، آن‌گونه که بیگانگان معمولاً انتظار دارند. پسر با ختنه وارد طبقه‌ی جنگاوران، یعنی موران، می‌شود و سال‌ها بعد، از راه مراسمی جمعی که کل یک گروه از مردان را به مرحله‌ی ریش‌سفیدی ارتقا می‌دهد، از آن خارج می‌شود. تصمیم‌ها درباره‌ی چرا، ازدواج و آیین‌ها از این طبقات افقی عبور می‌کند. دین در شیوه‌ی خود یکتاپرستانه است: انکای آسمان و باران و سرچشمه‌ی دام است، بی‌واسطه‌ی روحانیون خوانده می‌شود، و لایبون به‌عنوان فال‌گیر و متخصص آیینی کار می‌کند، نه کشیش. مسیحیت و اسلام در حاشیه‌ها، به‌ویژه در شهرها، نفوذ کرده‌اند، اما الهیات عملی مانیاتا جابه‌جا نشده است.

آنچه ماسای را متمایز می‌کند و دیدنش آسان نیست، این است که چقدر آگاهانه با مدرنیته چانه زده‌اند. آموزش، تلفن همراه، همکاری با حفاظت‌گاه‌ها و درآمد گردشگری هرجا سودمند بوده جذب شده‌اند و هرجا هسته‌ی مبتنی بر گله را تهدید کرده رد شده‌اند. نتیجه قومی است که از بیرون سنتی به نظر می‌رسد و از درون، با شرایط خودش، مجادله‌ای طولانی با قرن بیست‌ویکم را پیش می‌برد.