اروتیک آگاو

آگاوها لایه‌ی کهن‌تر ارتفاعات اتیوپی‌اند؛ مردمی که هنگام رسیدن مهاجران سامی‌زبان از آن سوی دریای سرخ از پیش در آنجا ساکن بودند، مهاجرانی که در طول قرن‌ها نقشه‌ی سیاسی پیرامون آنان را از نو شکل دادند. آگاوها امروز در پاره‌مناطقی پراکنده در شمال اتیوپی و اریتره باقی مانده‌اند: بیلن‌ها در اطراف کرن، آوی‌ها در جنوب دریاچه‌ی تانا، کمانت‌ها در غرب گوندر، و خامیرهای خامتانگازبان در واگ و لاستا. هیچ‌یک از این جماعت‌ها مستقیماً با دیگری هم‌مرز نیست. الگوی روی نقشه بازمانده‌ی عقب‌نشینی‌ای طولانی، یا بهتر بگوییم جذبی طولانی، است، زیرا امهری و تیگرینیا از مراکز قدرت به بیرون گسترش یافتند و گویندگان آگاوی، نسل به نسل، به زبان غالب روی آوردند.

زبان‌های آنان به شاخه‌ی کوشی خانواده‌ی آفروآسیایی تعلق دارند، و از این رو با اورومو، سومالی و بجا خویشاوندند نه با امهری سامی که پیرامونشان را گرفته است. شاخه‌ی آگاوی خانواده‌ای کوچک و مستقل است با چهار زبان زنده که هیچ‌یک میلیون‌ها گوینده ندارند و چند تای آن‌ها واقعاً در خطر انقراض‌اند. زبان‌شناسان از ویژگی‌های لایه‌ی زیرین آگاوی استفاده کرده‌اند تا استدلال کنند که بسیاری از آنچه در زبان‌های سامی اتیوپی متمایز به نظر می‌رسد، مانند ترتیب واژگانی فعل‌پایانی و برخی الگوهای آوایی، از جمعیت‌های کوشی به ارث رسیده است که گویندگان نخستین سامی با آن‌ها وصلت کردند و به تدریج جایگزینشان شدند.

بیشتر آگاوهای امروز مسیحیان ارتدوکس اتیوپیایی یا اریتره‌ای‌اند و از زمانی بسیار دور چنین بوده‌اند. سلسله‌ی زاگوه که حدوداً از قرن دهم تا سیزدهم بر ارتفاعات اتیوپی حکومت کرد و کلیساهای صخره‌تراش لالیبلا را بر جای گذاشت، آگاوی بود؛ واقعیتی که روایت رایج را پیچیده می‌کند، روایتی که تاریخ آگاوها را تاریخ جابه‌جایی آهسته می‌داند. دوره‌ی زاگوه امپراتوری مسیحی به رهبری آگاوها بود و می‌توان گفت کلیساهای لالیبلا جاه‌طلبانه‌ترین پروژه‌ی معماری در تاریخ اتیوپی‌اند. کمانت‌ها، به‌گونه‌ای منحصربه‌فرد، دینی ترکیبی را که عناصر عبری و بومی را در هم می‌آمیخت تا بخش قابل‌توجهی از قرن بیستم حفظ کردند، پیش از آن‌که بیشترشان به ارتدوکسی بگروند. جماعت بیلن هم مسیحیان و هم مسلمانان را در بر می‌گیرد، که نتیجه‌ی تحولات قرن نوزدهم زیر حکومت مصری و سپس ایتالیایی در دشت‌های پست اریتره است.

آنچه امروز شاخه‌ها را به هم پیوند می‌دهد کمتر زندگی سیاسی مشترک است و بیشتر احساسی مشترک از تقدم: این‌که نخستین کشاورزان ارتفاعات، نخستین کلیساسازان و نخستین پادشاهان آن بوده‌اند؛ حتی در حالی که آگاو بودن در عمل هرچه بیشتر به معنای دوزبانه بودن است، یا سخن گفتن تنها به زبان سامی همسایه همراه با داشتن نامی آگاوی و روستایی آگاوی.