اروتیک کوناما

کوناما در سرزمین‌های پست میان رودخانه‌های گاش و ستیت در جنوب غربی اریتره زندگی می‌کنند، با جوامع کوچک‌تری در آن سوی مرز در منطقه تیگرای اتیوپی. آنان یکی از قدیمی‌ترین جمعیت‌های پیوسته در شاخ آفریقا هستند، قدیمی‌تر از تیگرینیا و تیگره که پیرامونشان را گرفته‌اند، و از نظر فرهنگی با هر دوی آنان متفاوت‌اند. این ریشه‌داری عمیق در یک حوضه رودخانه‌ای واحد تقریباً همه‌چیز زندگی آنان را شکل می‌دهد: کشت سورگوم و ارزن بر خاک‌هایی که با سیلاب آبیاری می‌شوند، پرورش دام در حاشیه‌های خشک‌تر، و حس تیزِ اینکه چه کسی به زمین تعلق دارد و چه کسی دیرتر آمده است.

زبانشان یک زبان حاشیه‌ای نیلی-صحرایی است در منطقه‌ای که عمدتاً زبان‌های سامی و کوشی بر آن مسلط‌اند. زبان‌شناسان عموماً کوناما را در شاخه‌ای مستقل و بدون خویشاوند نزدیک قرار می‌دهند که با این الگو هم‌خوانی دارد: جمعیتی کوچک و احاطه‌شده که گفتارش مدت بسیار طولانی در مسیری مستقل تغییر کرده است. بیشتر کوناماها برای داد و ستد با همسایگان و در بازارها به تیگرینیایی یا عربی نیز سخن می‌گویند، اما زبان خانگی همچنان نشانه هویت است و بدون فرسایش چشمگیری منتقل می‌شود.

از نظر دینی، کوناماها ترکیبی‌اند. بخش قابل توجهی از مسیحیت ارتدکس تواهدوی اریتره‌ای پیروی می‌کنند، سنت ارتدکس شرقی که بخش بزرگی از مرتفعات شاخ آفریقا بر آن استوار است؛ دیگران مسلمان‌اند، و لایه‌ای کهن‌تر از باورهای بومی، با محوریت خالقی به نام آنا و تکریم نیاکان، زیر هر دو باقی مانده است، به‌ویژه در مناطق روستایی. آیین‌های تشییع جنازه و مراسم فصلی معمولاً به این لایه متکی‌اند، صرف‌نظر از اینکه خانواده رسماً به کدام دین جهانی تعلق دارد.

جامعه کوناما بر پایه تبار مادری سازمان یافته است که برای منطقه غیرمعمول است. تبار، وراثت برخی حقوق و عضویت در طایفه از طریق مادر منتقل می‌شود و تعهدات خویشاوندی اصلی کودک متوجه خاندان دایی است نه پدر. این امر آنان را برای خودشان از نظر فرهنگی قابل‌فهم کرده، اما همسایگان با تبار پدری همواره آن را نادرست می‌فهمند و این موضوع هم در سیاست و هم در زندگی خانوادگی‌شان نفوذ دارد.

قرن بیستم با آنان بی‌رحمانه رفتار کرد. جنگ اتیوپی-اریتره و درگیری طولانی مرزی که پس از آن آمد هزاران کوناما را آواره کرد، و شمار اندک این گروه، که در حدود چند صد هزار نفر است، آنان را در هر دو کشوری که در آن زندگی می‌کنند از نظر سیاسی به حاشیه می‌راند. اکنون جوامع پراکنده‌ای در سودان، کنیا و دورتر وجود دارد، اما مرکز ثقل فرهنگی همچنان در سرزمین رودخانه باقی است.