اروتیک آری

بیشتر مسافران در مسیر رسیدن به مقصدی دیگر از جینکا عبور می‌کنند و مدت کوتاهی پیش از حرکت به سوی اردوگاه‌های دامداری و روستاهای رودخانه‌ای در پایین دره امو توقف می‌کنند. تپه‌های سبز اطراف شهر که کرت به کرت کشت می‌شوند، متعلق به آری‌ها هستند. آنان با اختلاف بسیار، بزرگ‌ترین قوم جنوب امو در اتیوپی‌اند و بسیار کمتر از همسایگان دشت‌نشین خود عکاسی شده‌اند. آنان در بخشی از اتیوپی زمین‌های مرتفع را زیر کشت دارند که بیرونی‌ها معمولاً آن را فقط از طریق دامدارانش تصور می‌کنند، و تاریخ طولانی و ناهموار آنان با دولت اتیوپی، همان‌قدر که خاک، آنان را شکل داده است.

زبان آنان، آری، به شاخه جنوبی اومتیک از خانواده اومتیک تعلق دارد و همراه با همر-بانا، دیمه و کارو قرار می‌گیرد. این یعنی کشاورزی که در تپه‌ها زندگی می‌کند با دامدارانی که در کف دره زندگی‌ای کاملاً متفاوت دارند، ریشه‌های زبانی عمیقی مشترک دارد. زبان آری با چند گویش محلی تکلم می‌شود، در حالی که امهری مدرسه، دولت و تجارت در شهر را پوشش می‌دهد. خانوارها ارزن سورگوم، ذرت، جو و انسِت را می‌کارند؛ انسِت همان موز کاذب است که نشاستهٔ تخمیرشدهٔ آن بخش بزرگی از جنوب غربی اتیوپی را تغذیه می‌کند. بازارهای هفتگی در جینکا و اطراف آن جایی است که محصولات آری با کالاهای مردمان همسایه به هم می‌رسند.

گسست تعیین‌کننده در دهه 1890 رخ داد، زمانی که نیروهای امپراتور منلیک دوم جنوب غرب را ضمیمه کردند. کشاورزان آری زیر نظام گابار قرار گرفتند که آنان را ملزم می‌کرد کار و بخشی از محصول خود را به سربازان و مقامات شمالی که در میان آنان ساکن شده بودند بدهند. این ترتیب تا اصلاحات ارضی انقلابی سال 1975 ادامه یافت. جامعه کهن آری نظم خاص خود را داشت: رؤسای موروثی مسئول باران، محصول و سلامت زمین، و مرزی اجتماعی و استوار میان خانواده‌های کشاورز و خانوارهای صنعتگر سفالگر و چرم‌ساز که با محدودیت‌هایی در ازدواج و در تقسیم غذا روبه‌رو بودند. این مرز ضعیف شده اما از میان نرفته است. در سال‌های اخیر، مناطق آری از جنوب امو جدا شد و به منطقه آری مستقلی تبدیل شد.

امروزه بسیاری از آری‌ها مسیحی پروتستان‌اند که نتیجه مأموریت‌های انجیلی‌ای است که در قرن بیستم در سراسر جنوب فعالیت کردند. مسیحیت ارتدوکس در شهرها جایگاه دارد و آیین‌های کهن مربوط به ارواح و نیاکان همچنان ادامه دارد. هنری که بیش از همه با آری‌ها پیوند دارد سفالگری است. زنان دیگ‌های پخت‌وپز، کوزه‌های آب و قهوه‌جوش‌ها را با دست می‌سازند و می‌پزند، و کارشان به آشپزخانه‌ها و غرفه‌های بازار فراتر از تپه‌هایی که در آن ساخته می‌شود می‌رسد.