اروتیک کانگجو

کانگجو مردمی تاریخی بودند، کنفدراسیونی از کوچ‌نشینان سوارکار و کشاورزان واحه‌نشینی که بر آنان فرمان می‌راندند، در امتداد میانه‌ی رود سیردریا. آنان حدود سده‌ی دوم پیش از میلاد در متون ظاهر می‌شوند و تا سده‌ی پنجم یا ششم میلادی از آن‌ها ناپدید می‌شوند، و در دولت‌شهرهای سغدی و سپس در خان‌نشین‌های ترکی که پس از آن آمدند جذب شدند. تقریباً همه‌ی آنچه دربارهٔ آنان می‌دانیم از دید چینیان است. ژانگ چیان، فرستاده‌ی سلسله‌ی هان که حدود 128 پیش از میلاد به آسیای مرکزی رسید، دولتی کوچ‌نشین بر رود جاکسارتس را توصیف کرد با آداب و رسومی همانند یوئه‌چی‌ها، و تاریخ‌های هان پنج سده به پاییدن آنان ادامه دادند، به‌عنوان قدرتی واقعی در کرانه‌ی شمال‌غربیِ دورافتادهٔ جهانشان. هیچ روایت کانگجویی از خودشان باقی نمانده و نامی که برای خود به کار می‌بردند ناشناخته است.

آنچه چینیان ثبت کرده‌اند دولتی با شکلی متمایز است: شاهی بزرگ که میان مقرهای زمستانی و تابستانی جابه‌جا می‌شد، و زیر فرمان او پنج شاه کوچک‌تر بر شهرهای واحه‌ای حصاردار حکومت می‌کردند که پژوهشگران هنوز بر سر تطبیق آن‌ها با شهرهای سغد و خوارزم اختلاف دارند. فرمانروایی کوچ‌نشینان بر رعایای ساکن، الگوی معمول امپراتوری‌های آسیای مرکزی بود و کانگجوها آن را زود به کار بستند. قلمرو نفوذشان به شمال‌غرب تا یانچای در استپ دریاچهٔ آرال کشیده می‌شد و به جنوب تا سغد، و سواره‌نظامشان چنان اهمیتی داشت که در سال 36 پیش از میلاد یک ارتش غیرمجاز هان از حوضهٔ تاریم راه افتاد تا چانیوی شیونگنو، ژیژی را بکشد، کسی که نزد شاهی کانگجویی پناه برده و با خاندانش وصلت کرده بود. مقامات هان آنان را گستاخ می‌دانستند. یکی از یادداشت‌های رسمی شکایت داشت که کانگجوها افسران حامی کل را پایین‌تر از فرستادگان وُسون می‌نشاندند و تنها پس از آن‌که شاه و اشرافش غذا خورده بودند به آنان غذا می‌دادند.

باستان‌شناسی آنچه را متون فروگذاشته‌اند پر می‌کند. فرهنگ کونچی در واحهٔ تاشکند، با سکونتگاه‌های مستحکم و کورگان‌هایش، و محوطه‌های اوتار در کرانهٔ سیردریا در جنوب قزاقستان، عموماً کانگجویی خوانده می‌شوند. کتیبه‌های کولتوبه که نزدیک شهر ترکستان یافت شده و با خطی سغدیِ کهن نوشته شده‌اند، نزدیک‌ترین چیزی هستند که به صدای کانگجوها داریم و به زبانی ایرانی شرقی نزدیک به سغدی اشاره دارند، هرچند هویت‌های ترکی و توخاری نیز مطرح شده‌اند. میراث آنان بیشتر در نام‌ها باقی مانده است. تاریخ‌نگاران بعدی چین سمرقند را ساده «کانگ» می‌نامیدند و آن را جانشین کانگجو معرفی می‌کردند، و مهاجران سغدی به چین «کانگ» را به‌عنوان نام خانوادگی برگزیدند که امروزه نیز رایج است. قانگلی‌های استپ قپچاق در سده‌های میانه، که اکنون قبیله‌ای در ذیل جوز بزرگ قزاق‌اند، مدت‌هاست وارثان آنان دانسته می‌شوند، ادعایی که معقول به نظر می‌رسد اما هنوز اثبات نشده است.