اروتیک فارس‌ها

فارس‌ها مردمی هستند که زبان، فرهنگ درباری و خودانگاره‌شان حدود دو و نیم هزار سال است که فلات ایران را سامان داده است. خود فلات در شکل دادن به این داستان نقش دارد: فلاتی بلند و خشک در میان که زاگرس و البرز آن را احاطه کرده‌اند و شهرهای واحه‌ای مانند اصفهان، شیراز، یزد و کرمان در آن پراکنده‌اند؛ شهرهایی که پیرامون قنات‌ها، کانال‌های زیرزمینی آبرسان که آب ذوب برف را از کوهستان بیرون می‌کشند، رشد کردند و کشاورزی را در کشوری که بیشترش بیابان است ممکن ساختند. هویت فارسی از نظر تاریخی در شهرها شکل گرفته است، نه در روستاها.

زبان رشته پیوند این داستان است. فارسی، یا فارسی به تعبیر گویشورانش، زبانی هندواروپایی است، خویشاوند انگلیسی و هندی، نه خویشاوند زبان‌های عربی و ترکی که پیرامونش هستند. پس از فتح اسلامی در قرن هفتم، واژگان عربی فراوانی را جذب کرد اما دستورش را دست‌نخورده نگه داشت، و سپس هزار سال به‌عنوان زبان ادبی معتبر منطقه‌ای وسیع از بالکان تا بنگال عمل کرد. امپراتوران مغول به این زبان شعر گفتند. شاعران عثمانی از آن تقلید کردند. شعر حافظ، سعدی، مولوی و فردوسی میراث ملی‌ای نیست که پشت شیشه نگه داشته شود؛ بیت‌هایش در گفت‌وگوهای روزمره، در عروسی‌ها، در مراسم تشییع جنازه و در سخنرانی‌های سیاسی نقل می‌شود.

از نظر دینی، فارس‌ها در اکثریت قاطع شیعه دوازده‌امامی‌اند، از زمانی که سلسله صفوی در سال 1501 تشیع را مذهب رسمی کشور کرد؛ گسستی سیاسی و آگاهانه از جهان سنی عثمانی در غرب. آیین شیعی ریتم تقویم را می‌سازد: مراسم سوگواری محرم، زیارت مشهد و قم. لایه‌های کهن‌تری زیر این سطح باقی مانده‌اند. نوروز، سال نو در اعتدال بهاری، ریشه‌ای زرتشتی و پیش از اسلام دارد و همچنان مهم‌ترین جشن سال است که با شور بیشتری از هر جشن اسلامی برگزار می‌شود. جامعه‌های کوچک زرتشتی و یهودی هنوز در یزد و تهران زندگی می‌کنند، بازمانده‌های ایران پیش از فتح.

تات‌ها که در سراسر قفقاز پراکنده‌اند، به زبانی ایرانی و خویشاوند سخن می‌گویند و معمولاً زیرگروهی از فارس‌ها به شمار می‌آیند، هرچند بسیاری از آنان دیگر خود را این‌گونه معرفی نمی‌کنند. جابه‌جایی جمعیتی بزرگ‌تر در نیم‌قرن اخیر به سوی بیرون بوده است: انقلاب 1979 و جنگ ایران و عراق، جامعه‌ای بزرگ از تحصیل‌کرده‌ها را به لس‌آنجلس، تورنتو، لندن، دبی و سیدنی راند، و این جامعه پراکنده به جهانی فارسی دوم و موازی تبدیل شده است: غیردینی، اغلب نوستالژیک، و غالباً در تنش با سیاست در میهن.