اروتیک لولی‌ها

لولی‌ها را همه به جز خودشان نامیده‌اند. منابع روسی آنان را لولی می‌خوانند، تاجیک‌ها ایشان را جوگی می‌نامند، کاربرد فارسی لولی و غربت به کار می‌برد، و همسایگان ایشان در سراسر منطقه همه‌ی این نام‌ها را در عبارت «کولی‌های آسیای مرکزی» خلاصه می‌کنند. واژه‌ای که خودشان میان خود به کار می‌برند موغات است. ایشان بیشتر در ازبکستان و تاجیکستان زندگی می‌کنند، در محله‌های ساکن در حاشیه‌ی سمرقند، بخارا، قوقند، دوشنبه و شهرهای دره‌ی فرغانه، با جوامعی در قرقیزستان، قزاقستان و شمال افغانستان، و حضوری فصلی و گسترده در شهرهای روسیه از دهه‌ی 1990 به این سو. ریشه‌ی ایشان در هند است. سنت فارسی این را با داستانی توضیح می‌دهد: بهرام گور، پادشاه ساسانی، که می‌خواست برای رعیتش موسیقی داشته باشد، هزاران نوازنده‌ی لوری را از هند فراخواند که پس از آن پراکنده شدند. شواهد سخت‌تر زبانی است. بیشتر لولی‌ها به تاجیکی، زبانی ایرانی، سخن می‌گویند که با واژگان درون‌گروهی آمیخته است و بیگانگان آن را نمی‌فهمند، در حالی که جامعه‌ی پاریا که به ایشان نزدیک است هنوز به زبانی هندوآریایی سخن می‌گوید که در شمال غربی، دورتر از هر عضو دیگر خانواده‌ی زبانی‌اش، برجا مانده است.

ایشان پیروان سنی مذهب حنفی‌اند و این را آشکارا نشان می‌دهند: روزه، زیارت مزارات و سفر زیارتی حج اهمیت دارد، و این تا حدی پاسخی است به سوءظن دائمی همسایگان محلی که می‌پندارند ایشان در واقع اهل این سرزمین نیستند. سیاست شوروی از دهه‌ی 1920 کوشید ایشان را با طرح‌های اسکان و مزارع اشتراکی در جای خود تثبیت کند و تا حدی هم موفق شد. بسیاری از خانواده‌ها یکجانشین شدند و به کار مزدی روی آوردند، و بسیاری در مدارک خود را ازبک یا تاجیک ثبت کردند، از این رو هر رقم جمعیتی برای این گروه باید حداقل تلقی شود نه شمار دقیق. حرفه‌هایشان شامل تجارت اسب، ساختن غربال، حلبی‌سازی و کنده‌کاری کاسه‌های چوبی بود، تخصصی که نام تافوکتاروش‌ها از آن آمده است. با فروپاشی اتحاد شوروی و سقوط تاجیکستان در جنگ داخلی، این حرفه‌ها نیز از میان رفتند و چهره‌ی آشکار جامعه به زنان و کودکانی بدل شد که در خیابان‌های شهر پول می‌خواهند. این تصویری است که اکنون بیگانگان از ایشان دارند و بهانه‌ی یورش‌های دوره‌ای پلیس است. ازدواج درون جامعه می‌ماند، گروه‌های خویشاوندی بزرگ و منسجم‌اند، و زنان لولی هرگز پارانجا را که همسایگان یکجانشین‌شان را می‌پوشاند برنگزیدند. آنان در عمومی‌ترین جاها با بی‌پروایی راه می‌روند و سخن می‌گویند، بی‌پروایی‌ای که مدت‌ها ننگ‌آور خوانده می‌شد و تنها ویژگی خود آنان است.