اروتیک آرغین‌ها

آرگین‌ها هسته‌ی جمعیتیِ جوز میانه‌ی قزاق‌اند، و اگر بخواهید بدانید که آیا این هنوز معنایی دارد، از یک قزاقِ اهل قاراغاندا بپرسید که هفت نیای‌شان چه کسانی بوده‌اند. پاسخ سریع و به‌ترتیب می‌آید و به یکی از دو نام می‌رسد: میرام یا مومین، دو پسری که هر تبار آرگین از آنان محاسبه می‌شود. شجیره، یعنی شجره‌نامه‌ی شفاهیِ حفظ‌شده، اینجا سرگرمی نیست. جایگاه هر فرد را میان قراکسک، سوئیندیک، کوآندیک، توبیکتی، کانژیغالی و بقیه‌ی گروه‌ها تعیین می‌کند، و هنوز ازدواج را هم تنظیم می‌کند، چون قزاق نباید در محدوده‌ی هفت نسل نسب مشترک ازدواج کند. ژنتیک‌دانانی که در دهه‌ی 2000 به جست‌وجو رفتند دریافتند که سنت شفاهی بیش از آنچه کسی انتظار داشت دوام آورده است: امضای بنیان‌گذار پدری بسیار متمرکزی در تبارهای آرگین جریان دارد، الگویی که یک نیای واقعی و یگانه چندین قرن پیش بر جا می‌گذارد.

سرزمین‌شان ساریارقا است، یعنی ارتفاعات قزاقستان. تپه‌های گرانیتی که در بایانائول و کارکارالی تا حد کنده‌هایی کوتاه فرسوده شده‌اند، کاجی که بر دریاچه‌های سرد ایستاده، علف پردار که در هر جهت گسترده شده، ارتیش در شمال، و نورا و ساریسو که در نمک گم می‌شوند. این سرزمین زمستان‌قشلاق است و همین چرخه‌ی سالانه‌ی دامداری را شکل داده است: دره‌های پناهگاه‌دار در ماه‌های سرد و استپ باز وقتی علف می‌روید. زبان قزاقی است، از شاخه‌ی قیپچاق زبان‌های ترکی، و به قاراقالپاقی و نوغایی نزدیک است. قزاقیِ ادبی به دلیلی مشخص لهجه‌ی جوز میانه را حمل می‌کند: ابای قونانبایولی به همین زبان نوشت، از سرزمین‌های توبیکتی نزدیک سمی، و هر نویسنده‌ی قزاق پس از او با او سنجیده شده است.

دو نقطه‌ی عطف. در دهه‌ی 1450 بیِ آرگین به نام آکژول به دست یک باتیرِ قیپچاق کشته شد و وقتی ابوالخیر خان از تحویل دادن قاتل سر باز زد، آرگین‌ها وزن خود را پشت جدایی‌ای انداختند که به خانات قزاق تبدیل شد. نام آکژول هنوز فریادِ جنگیِ آرگین است. سه قرن بعد، قازیبِک بی، یک قراکسک اهل کارکارالی، جوز میانه را در جنگ‌های دزونگار رهبری کرد، با صدایی که او را به عنوان مردی با صدای غازمانند به یاد آوردند. قرن بیستم از هر دو سخت‌تر بود: قحطی دهه‌ی 1930 استپ آرگین را خالی کرد، کارزار زمین‌های باکر لبه‌ی شمالی‌اش را از مهاجران پر کرد، و میدان آزمایش شوروی در سمیپالاتینسک چهل سال بر زمینی منفجر شد که پیش‌تر چراگاه توبیکتی بود. اسلام در اینجا سنی حنفی است، در ملأ عام سبک و در کنار گورها جدی، جایی که با آروق، یعنی نیاکان، مستقیماً سخن گفته می‌شود.