اروتیک پامیری‌ها

پامیری‌ها مردم دره‌های بلندند؛ مجموعه‌ای از جوامع ناطق به زبان‌های ایرانی شرقی که در سراسر کوه‌های پامیر پراکنده‌اند، جایی که تاجیکستان، افغانستان، سین‌کیانگ چین و بخشی کوچک از شمال پاکستان به هم می‌رسند. آنان در آن معنایی که دولت‌های ملی دوست دارند بشمارندشان یک مردم نیستند، و خودشان هم این را خواهند گفت. گویندگان شغنی در دره‌های برتنگ و شغنان به سختی مردی وخی از دالان هندوکش را می‌فهمند، و کسی که وخی است هم به زحمت می‌تواند سریکلی تاشقورغان را بخواند. آنچه آنان را به هم پیوند می‌دهد جغرافیا، سنتی دینی و تجربه مشترک زندگی در ارتفاع بیش از 2,000 متر در سرزمینی است که بی‌احتیاطی را سزا می‌دهد.

زبان‌های آنان شاخه شرقی باقی‌مانده خانواده ایرانی است، که از نظر ریشه‌های کهن به سغدی و باختری منقرض‌شده نزدیک‌تر است تا به فارسی، هرچند فارسی تاجیکی زبان مشترک منطقه و زبان مدرسه و دولت است. زبان‌شناسان پامیر را نه یک زبان واحد، بلکه خانواده‌ای کوچک با هویت مستقل می‌دانند: شغنی-روشانی، یازغولامی، واخی، اشکاشمی-سنگلیچی، و جوامع کوچک‌تر منجی و یدغا در سوی افغانستان. برخی از این زبان‌ها را تنها چند هزار نفر حرف می‌زنند و تقریباً همگی به‌صورت زبان شفاهی وجود دارند؛ نوشتن را تاجیکی و روسی، یا دری و پشتو بر عهده دارند.

از نظر دینی، اغلب پامیری‌ها اسماعیلی شیعه‌اند، پیروان آقاخان، و همین آنان را از تاجیکان و پشتونان سنی‌مذهبی که اطرافشان را گرفته‌اند متمایز می‌کند. بیشتر وخی‌های سوی پاکستان و چین نیز اسماعیلی‌اند؛ سریکلی‌های سین‌کیانگ شیعه‌اند و در میان مسلمانان ترک‌زبان سنی آن منطقه که اکثریت قاطع را تشکیل می‌دهند برجسته‌اند. عمل اسماعیلی در پامیر آرام و خانوادگی است؛ در پامیر تاجیکستان مسجد رسمی کمی وجود دارد و فضای نماز اغلب گوشه‌ای از خانه است. خود خانه سنتی پامیری، یعنی چید، پاره‌ای از الهیات است: پنج ستون چوبی که به نام شخصیت‌های خاندان پیامبر نام‌گذاری شده‌اند، روزنه‌ای پلکانی در سقف که با خورشید هم‌راستا می‌شود، و اتاقی واحد و باز که در آن مهمان، خانواده و نگهداری دام همگی در چند قدمی یکدیگر انجام می‌شود.

حکومت شوروی پامیر تاجیکستان را به اقتصاد نقدی کشاند و جاده‌ای ساخت که امروز زندگی در گورنو-بدخشان را تعیین می‌کند؛ جنگ داخلی دهه ۱۹۹۰ و انزوای مزمنی که پس از آن آمد، بسیاری از جوانان پامیری را به سوی روسیه برای کار راند. جوامع سوی افغانی رود پنج، در کریدور واخان، همچنان از دورافتاده‌ترین جمعیت‌های آسیا از نظر جغرافیایی به شمار می‌روند.