اروتیک بلتی‌ها

بلتی‌ها یک قوم تبتی‌اند که مسلمان شده‌اند. همین یک جمله بیشتر آنچه آنان را غیرمعمول می‌کند در خود دارد. سرزمینشان بلتستان است، یعنی دره‌های مرتفع اطراف اسکاردو و خپلو در شمال پاکستان، که قراقروم چون دیواری آن را در بر گرفته و بخش علیای رود سند از میانش می‌گذرد. این سرزمین از هر نظر طبیعی تبتی است: هوای رقیق، مزارع پلکانی جو که به مخروط‌افکنه‌های یخچالی چسبیده‌اند، باغ‌های زردآلو در پیچ‌های رودخانه، و زمستان‌هایی که ماه‌ها گذرگاه‌ها را می‌بندد. اما مردمی که در مساجد روستاها نماز می‌خوانند بیشتر شیعه دوازده‌امامی‌اند، با اقلیت نوربخشیه‌ای قابل توجه، طریقتی با گرایش صوفیانه که تقریباً در هیچ جای دیگری باقی نمانده، و جماعت‌های کوچک سنی و اسماعیلی در حاشیه.

زبانشان، بلتی، از شاخه تبتی است و با زبان لداخ که درست آن سوی خط آتش‌بس قرار دارد خویشاوندی نزدیک دارد و با تبتی لاسا خویشاوندی دورتر. ویژگی‌های کهنی را حفظ کرده که زبان تبتی رایج آن‌ها را کنار گذاشته، و به همین دلیل زبان‌شناسان بارها به آن بازمی‌گردند. بلتی برای قرن‌ها با خط تبتی نوشته می‌شد. گرویدن به اسلام که بین قرن 14 و 17 به‌تدریج و از راه مبلغانی از کشمیر و پارس کامل شد، سرانجام خط را به سوی شکلی فارسی‌عربی سوق داد، هرچند املای کهن در دهه‌های اخیر به دست نویسندگانی که نمی‌خواهند از میان برود احیا شده است. واژگان همان داستان لایه‌لایه را روایت می‌کند: هسته‌ای تبتی زیر لایه‌ای انبوه از وام‌واژه‌های فارسی، اردو و عربی برای هر آنچه به دین، حکومت یا تجارت مربوط است.

بلتستان مجموعه‌ای مستقل از پادشاهی‌های کوچک بود: اسکاردو، خپلو، شیگار، خرمنگ و روندو، تا آنکه دوگراها در دهه 1840 آن را ضمیمه کردند. تقسیم در سال 1947 و جنگی که پس از آن آمد، باعث شد این سرزمین در سوی پاکستانی خط بماند و مردمش با یکی از نظامی‌ترین مرزهای جهان از خویشاوندان لداخی خود که از نظر فرهنگی با آنان یکسان‌اند جدا شوند؛ خانواده‌هایی که آن زمان از هم جدا شدند تا امروز هم جدا مانده‌اند. این گسست خودفهمی بلتی‌ها را بیش از آنچه بیگانگان معمولاً تصور می‌کنند شکل می‌دهد.

فرهنگ روزمره به‌آسودگی در هر دو میراث جای گرفته است. پولو ورزش منطقه‌ای است که با شدت و بدون تشریفات زیاد روی زمین‌های ناهموار در ارتفاعات بازی می‌شود. آشپزی بر آرد جو، مغز هسته زردآلو، چای کره و غذاهای گوشتی آهسته‌پز مانند بالای و دامپلینگ‌های مامتو استوار است که در هر آشپزخانه تبتی شناخته‌شده‌اند. مراسم محرم در اسکاردو پرشور و در تقویم مدنی سال محوری است. مهمان‌نوازی نسبت به غریبه‌ها جدی گرفته می‌شود، اما شهرت بلتی‌ها، که به حق به دست آمده، به کم‌گویی و پرهیز از اغراق است: مردمی آرام در چشم‌اندازی پرهیاهو.