اروتیک عرب‌های آسیای میانه

عرب‌های آسیای مرکزی مردمی‌اند که نام را مدت‌ها پس از آن نگه داشتند که بیشترشان زبانی را که با آن همراه بود از دست دادند. آنان در روستاهای پراکنده در سراسر ازبکستان، جنوب تاجیکستان و شمال افغانستان زندگی می‌کنند، و کشت می‌کنند، لباس می‌پوشند و نماز می‌خوانند تقریباً مانند ازبک‌ها و تاجیک‌های اطرافشان. با این حال بسیاری هنوز وقتی از آنان بپرسند کیستند پاسخ می‌دهند عرب، و نسب خانواده‌های خود را به سربازان و مهاجرانی می‌رسانند که بیش از هزار سال پیش از آمودریا گذشتند.

داستان منشأ آنان از فتح اموی ماوراءالنهر در اوایل سده هشتم میلادی آغاز می‌شود. لشکرکشی‌های قتیبه بن مسلم بخارا و سمرقند را گرفت و پادگان‌های عربی بر جای گذاشت. پژوهشگران هنوز بر سر این بحث می‌کنند که جامعه امروزی تا چه حد از موج نخست و تا چه حد از مهاجران بعدی، احتمالاً از راه شمال افغانستان، تبار گرفته است. در بیشتر تاریخشان اینان مردمانی شبانی بودند: گله‌دارانی نیمه‌کوچ‌رو که بر کناره‌های استپی واحه‌های بخارا و قشقه‌دریا گله می‌چراندند و در سکونتگاه‌های به‌هم‌پیوسته زندگی می‌کردند، جایی که پیوند نسبی مدت‌ها پس از محو شدن دیگر تفاوت‌ها در یادها می‌ماند.

زبانشان جایی است که داستان غیرعادی می‌شود. چند روستا، که مشهورترینشان جوغاری نزدیک بخارا و جینو در قشقه‌دریا است، عربی گفتاری را نگه داشتند که قرن‌ها تا حد زیادی جدا از سرزمین اصلی عرب تحول یافت. زبان‌شناسان شوروی که آن را در میانه سده بیستم ثبت کردند، گویشی یافتند با پیوند به عربی بین‌النهرین. تاجیکی و ازبکی واژگان آن و حتی ترتیب کلماتش را بازساخته بودند. این یک گویش روستایی بود، نه زبان نوشتاری، و از آن زمان رو به محو شدن است. بیشتر عرب‌های آسیای مرکزی امروز در خانه ازبکی یا تاجیکی حرف می‌زنند، یا در افغانستان دری و ازبکی، و گویش کهن عمدتاً در میان گویشوران مسن‌تر باقی مانده است.

دین آنان اسلام سنی بر مذهب حنفی است، همانند همسایگانشان. این دین از طریق مسجد روستا، آیین‌های تولد و عروسی و مرگ، و چرخه سالانه روزه‌ها و جشن‌ها زیسته می‌شود. سیاست ملیت‌ها در شوروی همانندسازی را بیشتر پیش برد. قومی با نام عربی و زبان مادری ترکی یا فارسی به‌خوبی در دسته‌بندی‌های سرشماری جا نمی‌گرفت و در طول دهه‌ها بسیاری صرفاً ازبک یا تاجیک ثبت شدند. ادعای نسب عربی در منطقه حتی گسترده‌تر است، میان خانواده‌های سید و خواجه. اما اینها تبارهایی با منزلت دینی‌اند و جدا از جامعه‌های شبانی‌ای که آشکارا خود را عرب می‌نامیدند.