اروتیک تاجیک‌ها

تاجیک‌ها مردم فارسی‌زبان آسیای مرکزی‌اند؛ تنها گروه بزرگ منطقه که زبانش ایرانی است نه ترکی. همین یک واقعیت بیشتر کار توضیح این را می‌کند که آنان کیستند و در میان همسایگانشان چه جایگاهی دارند. در حالی که ازبک‌ها، قرقیزها، قزاق‌ها و ترکمن‌ها همه به زبان‌های ترکی سخن می‌گویند که با موج‌های مهاجرت از استپ‌های شرق آمده‌اند، تاجیک‌ها از جمعیت‌های کهن‌تر ایرانی‌زبان‌اند که دره‌های رودخانه‌ها را کشت می‌کردند و شهرهای ماوراءالنهر را ساختند، پیش از آنکه آن مهاجرت‌ها برسند. زبانشان، تاجیکی، با فارسی ایران و دری افغانستان قابل فهم متقابل است؛ این سه، معیارهای منطقه‌ای یک زبان‌اند که بیش از دستور زبان، با خط و مرز سیاسی از هم جدا شده‌اند. تاجیکی در تاجیکستان با خط سیریلیک نوشته می‌شود و در افغانستان با خط فارسی‌عربی، و این تفاوت می‌تواند چون خط گسلی به نظر آید که از دل یک ادبیات واحد می‌گذرد.

زادگاه این مردم کوهستان و دره‌هایی است که در دل آن کنده شده‌اند. خود تاجیکستان بیش از نود درصد ارتفاعات است (پامیرهایی که در شرق‌اند گاه «بام جهان» نامیده می‌شوند) و بیشتر جمعیت در دشت‌های باریک فرغانه و وخش فشرده شده‌اند. آن سوی مرز در افغانستان، تاجیک‌ها دومین گروه قومی بزرگ‌اند و شمال‌شرق را در دست دارند، از جمله دره پنجشیر که در جنگ‌ها با شوروی و بعدها با طالبان شهرت یافت. جمعیت‌های قابل‌توجه تاجیک نیز در شهرهای تاریخی ازبکستان زندگی می‌کنند: سمرقند و بخارا، بنا بر شمارش قدیمی‌تر، شهرهای تاجیک‌اند، هرچند ترسیم مرزهای شوروی آن‌ها را به یک جمهوری ترک‌تبار سپرد و از آن زمان بحثی آرام و طولانی درباره ماهیتشان جریان دارد.

بیشتر تاجیک‌ها مسلمانان سنی بر مذهب حنفی‌اند، با میراثی قوی از تصوف: زیارتگاه‌های شخصیت‌هایی چون بهاءالدین نقشبند نزدیک بخارا هنوز زائر جذب می‌کنند و شعر مولوی و حافظ به‌عنوان ادبیات زنده خوانده می‌شود، نه مطالب کلاسی. پامیری‌های تاجیک بدخشان استثنای قابل‌توجهی‌اند: آنان پیرو اسماعیلیه شیعه‌اند و به آغاخان رجوع می‌کنند، و زبان‌های کوهستانی‌شان، یعنی شغنی، واخی، روشانی و دیگر زبان‌ها، چنان از تاجیکی معیار متمایزند که زبان‌شناسان آن‌ها را شاخه‌ای جداگانه از ایرانی شرقی می‌دانند. میهمان‌نوازی ریشه‌دار است و بیشتر به‌عنوان تعهدی جدی گرفته می‌شود تا تعارف؛ میهمان بر دسترخوان، که پارچه‌ای پهن است و جای میز را می‌گیرد، پیش از آنکه کسی بپرسد برای چه آمده، غذا داده می‌شود.