اروتیک ترکمن‌ها

ترکمن‌ها قومی ترک از شاخه اغوز هستند که هویتشان در جریان کوچ شکل گرفت. نیاکانشان در قرن یازدهم از دشت‌های آسیای مرکزی به سوی جنوب و غرب سرازیر شدند، همان مهاجرتی که سلجوقیان و در نهایت عثمانی‌ها را پدید آورد، و ترکمن‌هایی که در اطراف صحرای قره‌قوم ماندند، زندگی کوچ‌نشینی کهن را طولانی‌تر از همه حفظ کردند. تا فتح شوروی در دهه 1880s، واحد تعیین‌کننده جامعه ترکمن نه روستا بود و نه دولت، بلکه قبیله بود: تکه، یموت، ارسری، سالر، سارق، چودور، گوکلن و دیگران، که هر یک گویش، نقش‌مایه‌های قالی و دادخواهی‌های تاریخی ویژه خود را داشتند. ترکمن در بسیاری از موقعیت‌ها هنوز پیش از ملیت، خود را با قبیله‌اش معرفی می‌کند و نقشه قبیله‌ای همچنان سیاست را در درون ترکمنستان و در جوامع ترکمن شمال افغانستان و استان گلستان ایران شکل می‌دهد.

زبان آنان ترکی اغوزی است، از همان شاخه‌ای که ترکی و آذربایجانی به آن تعلق دارند؛ یک ترک اهل استانبول و یک ترکمن اهل مرو اگر آهسته سخن بگویند می‌توانند گفت‌وگوی یکدیگر را دریابند. اما ترکمنی به دستور زبان کهن خود نزدیک‌تر مانده است و هزار سال همسایگی با فارسی‌زبانان، واژگان فارسی را بر گفتار روزمره لایه‌لایه کرده، به‌ویژه در جنوب. اسلام سنی مذهب حنفی به تدریج رسید و سبک‌بار بر روی دینی کهن‌تر از دشت‌ها نشست: طریقت‌های صوفی، به‌ویژه نقشبندی و یسوی، کار واقعی گرویدن را انجام دادند. آیین اولیا، یعنی زیارت آرامگاه نیاکان مقدس (owliya)، هنوز در زندگی عملی مرکزی‌تر از حضور در مسجد است. در میان ترکمن‌های سالخورده، خطی که میان تقوای اسلامی و تکریم نیاکان پیش از اسلام کشیده شود، برای کسی اهمیتی ندارد.

اسب Akhal-Teke و قالی گره‌دست دو اثری هستند که ترکمن‌ها به حافظه جهانی برده‌اند و هر دو شایسته توجه‌اند. قالی‌ها با مدالیون‌های قبیله‌ای gül خود به‌عنوان هویت قابل‌حمل عمل می‌کردند؛ قالی ساریق و قالی یموت به اندازه پرچم متمایز بودند، و زنان ترکمن نقش گل قبیله خود را سال‌ها پیش از آنکه چیزی از آن نوشته شود، از حافظه می‌بافتند. عروسی‌های ترکمن هنوز kürte عروس را، یک چادر گلدوزی‌شده سنگین که روی سر انداخته می‌شود، در بر دارند؛ مذاکرات شیربها همچنان امری بسیار جدی است؛ و جشن سال نو یعنی نوروز که با جهان ایرانی مشترک است، بی‌هیچ تناقض آشکاری در کنار تقویم اسلامی برگزار می‌شود. خود ترکمنستان که در بیشتر دوران پس از فروپاشی شوروی زیر یک پرستش شخصیت عجیب‌وغریب بسته بود، بسیاری از این بافت کهن را تقریباً تصادفی حفظ کرده است.