اروتیک بجا

بجاها دست‌کم چهار هزار سال است که میان نیل و دریای سرخ زندگی می‌کنند، در کمربندی از صحرا و تپه‌های ساحلی که از جنوب شرقی مصر، از راه شرق سودان، تا شمال اریتره امتداد دارد. نویسندگان یونانی و رومی آنان را بلمیان می‌شناختند و جغرافی‌دانان عرب سده‌های میانه درباره‌شان با نامی نوشتند که هنوز خودشان را با آن می‌خوانند. آنان از معدود مردمان این منطقه‌اند که حضورشان در سوابق تاریخی اساساً پیوسته است و قلمروشان در طول این دوره تقریباً ثابت مانده است.

زبانشان، بداوی (که بجا یا تو-بداویه نیز نامیده می‌شود)، شمالی‌ترین زبان کوشی بازمانده و تنها زبان کوشی است که بیرون از شاخ آفریقا به آن سخن گفته می‌شود. زبان‌شناسان آن را شاخه‌ای مستقل می‌دانند، آن‌قدر متمایز از سومالی، اورومو و عفر که برخی معتقدند کاملاً جدا از سایر زبان‌های کوشی قرار دارد. امروزه بیشتر بجاها دوزبانه‌اند و به عربی نیز سخن می‌گویند، و بنی‌عامر در اریتره اغلب تیگره را به‌عنوان زبان اول خود به کار می‌برند، اما بداوی همچنان نشانه هویت گروهی باقی مانده است، به‌ویژه میان طایفه‌های شترچران داخلی مانند بشاریه و هدندوآ. عبابده که شمالی‌ترین شاخه‌اند، طی سده گذشته تا حد زیادی به عربی روی آورده‌اند.

جامعه بر پایه طایفه‌هایی با تبار پدری سازمان یافته که در شاخه‌های بزرگ‌تر با نام‌های مشخص دسته‌بندی می‌شوند، و به‌طور سنتی بر پایه دامداری مبتنی بر کوچ فصلی بوده است: شتر در شمال خشک‌تر، و دامداری مختلط در نواحی نزدیک‌تر به ارتفاعات. اسلام سنی به‌تدریج از راه تجارت و طریقت‌های صوفی، نه از راه فتح، وارد شد، و طریقت ختمیه که در سده نوزدهم بنیان گرفت، ریشه‌های به‌ویژه ژرفی میان بجاها دارد و همچنان زندگی دینی را شکل می‌دهد. آیین‌های پیش از اسلام در زیر این لایه پابرجا مانده‌اند، به‌ویژه در رسوم ازدواج، در میانجی‌گری نزاع‌ها از طریق ریش‌سفیدان طایفه، و در رقص شمشیر و سپر ویژه‌ای که هنوز در جشن‌های عروسی اجرا می‌شود.

ارتش استعماری بریتانیا در جنگ‌های مهدیه در دهه 1880 سخت‌ترین نبردهای خود را با هدندوآ داشت؛ «فازی-وازی» کیپلینگ یک جنگاور هدندوآ بود، و این لقب به آرایش موی پف‌کرده و پرکاری اشاره داشت که تا مدت‌ها پس از آغاز سده بیستم نشانه ویژه هدندوآ باقی ماند. این تاریخ با وضع کنونی همخوانی چندانی ندارد: دهه‌ها خشکسالی، جنگ استقلال اریتره، و درگیری‌های داخلی سودان، بسیاری از بجاها را از زمین‌هایشان بیرون رانده و به شهرهایی چون پورت‌سودان و کسلا کشانده است، جایی که جمعیت شهری مشهود اما از نظر سیاسی حاشیه‌ای را تشکیل می‌دهند. کنگره بجا که از دهه 1950 فعال است، هر از چندگاه بر سر توسعه‌نیافتگی منطقه دست به سلاح برده است، و شکایات بجاها همچنان عاملی زنده در سیاست شرق سودان است.