اروتیک آیت وریاغل

آیت وریاغار بزرگ‌ترین قبیله‌ی ریفی هستند و در صد سال گذشته، آنچه بیگانگان معمولاً از «ریف» می‌فهمیدند همین‌ها بوده‌اند. سرزمین آنان سنگ‌آهک خردشده‌ی پشت خلیج الحسیمه در شمال مراکش است که در امتداد دره‌های نکور و غیس به سمت داخل کشیده شده است: شیب‌های تند، خاک نازک، تراس‌بندی در هر جا که امکان داشته باشد، و جمعیتی بیش از آنچه این زمین می‌تواند به‌راحتی تغذیه کند. این کمبود بخش بزرگی از بقیه‌ی ماجرا را شکل داد. زمین بر پایه‌ی تبارِ پدری در اختیار بود و با همان تبار حفظ می‌شد، و قبیله همچون مجموعه‌ای از تیره‌های درهم‌تنیده عمل می‌کرد که می‌توانست در برابر تهدید بیرونی متحد شود و بقیه‌ی اوقات با یکدیگر کشمکش کند. خون‌خواهی آن‌قدر رایج بود که به‌جای صرفاً محکوم شدن، قانونمند شده بود. عرف محلی، به نام ایزرف، میزان غرامت‌ها را تعیین می‌کرد، مشخص می‌ساخت چه کسی مسئول است و چه کسی تحت حمایت قرار دارد، و بازار هفتگی و مسجد را به محیطی بی‌طرف تبدیل کرده بود که مردی با خون‌خواهی در پی‌اش می‌توانست بی‌آسیب در آن بایستد. آنان به تاریفیت سخن می‌گویند، زبانی بربری از شاخه‌ی زناتی خانواده‌ی آفروآسیایی، نزدیک به گفتار ریف شرقی، و با تامازیغت اطلس میانه یا با عربی مراکشی متقابلاً قابل فهم نیست. اسلام در اینجا سنی و مالکی است و ساده‌وار به‌جا آورده می‌شود، و زیارتگاه‌های اولیا و مردان مقدس تیره‌ها به همان اندازه که در عبادت دخیل‌اند در سیاست محلی نیز تنیده‌اند.

نقطه‌ی عطف سال 1921 است. محمد بن عبدالکریم خطابی، مردی آیت وریاغار از آجدیر که قاضی و روزنامه‌نگار آموزش دیده بود، در آنوال ارتش اسپانیا را در هم کوبید و جمهوری ریف را بنیان نهاد. این جمهوری پنج سال در برابر اسپانیا و سپس در برابر فرانسه ایستادگی کرد، تا آنکه مادرید و پاریس با حمله‌ی مشترک و با گاز خردل که بر روستاها و روزهای بازار فرو ریخته شد، آن را شکستند. جمهوری در سال 1926 فرو پاشید، اما الگوی آن گسترش یافت و خشم ریفی‌ها فروکش نکرد. دولت جوان مراکش در سال 1958 قیام دوم را سرکوب کرد و دهه‌ها بی‌توجهیِ عمدی به دنبال آن آمد. از دهه‌ی 1960 پاسخ، مهاجرت بود: استخدام کارگر، ریفی‌ها را به هلند، بلژیک، آلمان و فرانسه برد، آن هم به شمارِ زیاد، تا جایی که تاریفیت در روتردام و بروکسل زبان خانه‌ها شد، و امروز خانه‌های حواله‌ی پول نیمه‌تمام بر دامنه‌ی تپه‌های سراسر این استان ایستاده‌اند. خشم در سال 2016 دوباره سر برآورد، هنگامی که مرگ یک ماهی‌فروش در الحسیمه به اعتراضات حراک ریف و موجی از حکم‌های طولانی زندان انجامید. هر ماه اوت، مهاجران به وطن برمی‌گردند و کرانه‌ی دریا از پلاک‌های هلندی و بلژیکی پر می‌شود.