اروتیک بنی هلال

بنی هلال اتحادیه‌ای از قبایل بدوی عرب بودند که در میانه‌ی سده‌ی یازدهم میلادی از صعید مصر به مغرب سرازیر شدند. امروز هیچ حکومتی با این نام باقی نمانده، اما میلیون‌ها تونسی، الجزایری، لیبیایی و مراکشی نسب قبیله‌ای و زبان عربی گفتاری خود را به آنان می‌رسانند. آنان در آغاز چوپانان شتر در نجد و حجاز بودند و شاخه‌ای از بنی عامر در چارچوب گروه قیسی قبایل شمال شبه‌جزیره‌ی عربستان به شمار می‌رفتند. این قوم سرکش و دشوار برای فرمانروایی در قرن دهم به مصر راه یافت، به یورش‌های قرامطه پیوست، و خلفای فاطمی ایشان را در دره‌ی نیل، در جنوب قاهره، مستقر کردند. حدود سال ۱۰۵۰ فاطمیان برای آنان کاربردی یافتند. فرمانروایان زیری افریقیه با قاهره گسسته بودند و به خلافت سنی عباسیان گرویده بودند، پس گفته می‌شود وزیر یازوری به هر جنگجوی هلالی یک شتر و یک دینار زر داد و به ایشان گفت که غرب از آنِ ایشان است تا آن را بگیرند. و گرفتند. ارتش زیری در سال ۱۰۵۲ در حیدران فروپاشید، قیروان در سال ۱۰۵۷ غارت شد، و زمین‌های کشاورزی استقراریافته‌ی مرکز تونس جای خود را به مرتع و حمایت قبیله‌ای داد.

ابن خلدون که سه قرن بعد می‌نوشت، هلالیان و پسرعموهای سلیمی‌شان را به دسته‌ای از ملخ تشبیه کرد، و این تصویر مدت‌ها بر تاریخ‌های اروپایی از شمال آفریقا حاکم بود. مورخان امروز محتاط‌ترند: دولت زیری پیش‌تر در حال فروپاشی بود و تازه‌واردان بیش از آنکه ویرانگر باشند، در سیاست محلی ادغام شدند. آنچه هیچ‌کس در آن تردید ندارد پیامد زبانی است. عربی زبان شهرها و درباریان مغرب بود و هلالیان آن را به زبان روستاها بدل کردند. زبان‌شناسان گویش‌ها هنوز عربی مغرب را به لایه‌ی پیش‌ازهلالی و لایه‌ی هلالی تقسیم می‌کنند، و گویش‌های بدوی که از ساحل لیبی تا دشت‌های اطلس رایج است از گویش ایشان برآمده است. موحدون در سال ۱۱۵۲ نزدیک سطیف بخش‌های ریاح و جشم را شکست دادند و ایشان را در دشت‌های مراکش اسکان دادند، و از همین راه قبایلی چون سفیان و خلط به آنجا رسیدند. آنان مسلمانان سنی بودند و دین جای آیین‌نامه‌ی قبیله‌ای را، که بر شرافت، میزبانی و غارت استوار بود، نگرفت، بلکه کنار آن قرار گرفت. با این همه، ماندگارترین یادگارشان شعری است. سیرت بنی هلال، حماسه‌ی مهاجرت به سوی غرب، با قهرمانش ابوزید هلالی، فریبکار ضیاب بن غنیم، جازیه‌ی زیرک، و حریف زناتی‌اش، زناتی خلیفه، هنوز با رباب توسط شاعران موروثی در صعید مصر خوانده می‌شود و یونسکو آن را میراث فرهنگی ناملموس ثبت کرده است. در مغرب یادآورها آرام‌ترند: شجره‌نامه‌های قبیله‌ای، نام‌های جای‌ها، و لهجه‌ی بازار یک روستا.