اروتیک آیت عطا

آیت عطا با یک دره تعریف نمی‌شوند. آنان کنفدراسیونی هستند که نسب خود را به جدّی واحد به نام داده عطا می‌رسانند و در پهنه‌ای گسترده از جنوب‌شرقی مراکش پیوستگی خود را حفظ می‌کنند: رشته‌های سیاه کوه صغرو، کمربندهای نخلستانی درعه، دادس و تدغا، دشت‌های سنگلاخی که به سوی تافیلالت امتداد می‌یابند، و مراتع تابستانی مرتفع در اطلس بلند شرقی. برای قرن‌ها سال ریتم خاص خود را داشت. گله‌ها در صغرو زمستان می‌گذراندند، جایی که سرما گزنده است اما برف کم می‌بارد، سپس در بهار به سوی شمال کوچ می‌کردند، به چراگاهی که تنها وقتی باز می‌شد که جامعه موافقت می‌کرد، قُرقی فصلی به نام اگدال که نمی‌گذاشت مراتع به دست هرکس که زودتر می‌رسید لخت شود. نسب در پنج «خمس» سازمان یافته است، و اینجاست که آیت عطا واقعاً غیرعادی می‌شوند. امغار، رئیس عالی، تنها یک سال در این مقام می‌ماند و مردانی که او را برمی‌گزیدند از هر خمسی جز خمس خود او می‌آمدند. قدرت به‌عمد می‌چرخید، پس هیچ تباری نمی‌توانست در آن جا خوش کند. اختلافات تحت ایزرف اداره می‌شد، حقوق عرفی با رویه‌ها و تعرفه‌های خاص خود، و یک پرونده دشوار ممکن بود به سوگند جمعی وابسته باشد: متهم باید شمار معینی هم‌سوگند را به آرامگاه یک ولی می‌آورد، و اگر یکی‌شان سست می‌شد، پرونده باخته می‌شد.

آنان به تمازیغت سخن می‌گویند، زبانی بربری از خانواده آفروآسیایی، و بیشترشان به عربی مراکشی نیز سخن می‌گویند و دوزبانه‌اند. این زبان اکنون در مراکش رسمی است و با خط تیفیناغ آموزش داده می‌شود. دینشان اسلام سنی بر مذهب مالکی است که بی‌تکلف به آن پایبندند و با زیارت آرامگاه‌های اولیای محلی درآمیخته است، اولیایی که تبارشان از نظر تاریخی به‌عنوان داور میان شاخه‌های قبیله سودمند بود، دقیقاً از آن رو که بیرون از نظام قبیله‌ای قرار داشتند و جانب هیچ طرفی را نمی‌گرفتند. نقطه عطف تاریخی‌ای که همه در منطقه نامش را می‌دانند بوگافر است: در اوایل 1933، در صخره‌های صغرو، جنگجویان آیت عطا به فرماندهی عسو اوبسلام هفته‌ها در برابر ستون‌های فرانسوی، توپخانه و هواپیماها ایستادگی کردند، یکی از آخرین مقاومت‌های سازمان‌یافته در برابر فتح استعماری مراکش، و آن را با مذاکره بر سر شرایط به پایان بردند، نه با تسلیم شدن به گلاوی. امروز قصرها و تیغرمت‌های خشتی هنوز در امتداد واحه‌ها صف کشیده‌اند، برخی برای بازدیدکنندگان مرمت شده‌اند و برخی دارند دوباره در خاک فرو می‌روند. کار پراکنده شده است: گردشگری تنگه در تدغا، استخراج فسیل و معادن کوچک در اطراف النیف، مهاجرت کاری به کازابلانکا و به اروپا، و پولی که از آن سو بازمی‌گردد.