اروتیک قبطی‌ها

قبطیان جامعهٔ مسیحی مصر هستند و پیوندی‌اند که مصر امروز را مستقیم‌تر از هر جمعیت زندهٔ دیگری به گذشته‌اش پیش از عرب و پیش از اسلام وصل می‌کند. خود نام گواهی بر این است: «Copt» از واژهٔ یونانی Aigyptios به معنای ساده «مصری» گرفته شده است. در بیشتر هزارهٔ نخست، آنان همان مصر بودند؛ امروز در میهن خود اقلیتی حدود ده درصدی‌اند و بزرگ‌ترین جمعیت مسیحی خاورمیانه را تشکیل می‌دهند.

زبانشان همین داستان را روایت می‌کند. قبطی آخرین مرحلهٔ زبان مصری است، زبان فرعون‌ها، که با الفبایی برگرفته از یونانی و چند حرف افزودهٔ منتقل‌شده از خط دموتیک نوشته می‌شود. این زبان به‌عنوان زبان گفتار روزمره به‌تدریج و تقریباً میان قرن 13 و قرن 17 از میان رفت و عربی جای آن را گرفت. اما به‌عنوان زبان آیینی کلیسای ارتدوکس قبطی باقی ماند، و همین یعنی کشیش مصری وقتی قداس الهی را می‌خواند، گاه واژگانی به کار می‌برد که برای کاتبی در کارنک بیگانه نمی‌نمود. کمتر سنت زندهٔ دیگری چنین تداومی دارد.

ارتدوکسی قبطی خود شاخه‌ای متمایز از مسیحیت است که پس از شورای خالکدون در سال 451 بر سر پرسش‌هایی دربارهٔ ماهیت مسیح از ارتدوکسی شرقی و جهان کاتولیک رومی جدا شد. این کلیسا بنیان خود را به سنت مارک در اسکندریه می‌رساند و نهادی است که هویت قبطی طی چهارده قرن زیستن زیر حکومت‌های پیاپی مسلمان بر گرد آن استوار شده است. رهبانیت در جهان مسیحی در واقع از اینجا آغاز می‌شود: پدران صحرای مصر، آنتونیوس و پاکومیوس، الگویی بنیاد نهادند که نظام‌های رهبانی اروپایی بعدها از آن به ارث بردند.

زندگی روزمرهٔ قبطیان نشانه‌هایی دارد که در طول نسل‌ها به هویت بدل شده‌اند: صلیب کوچکی که بر درون مچ دست راست خالکوبی می‌شود و اغلب در کودکی داده می‌شود؛ تقویم‌های روزه‌ای که بیش از نیمی از سال را می‌پوشانند، با پرهیز از فرآورده‌های جانوری در روزه‌های بزرگ؛ و جشن روز قدیسان در سطح خانواده. جوامعی بیرون از خود مصر، در سودان، لیبی و در پراکندگی گسترده‌ای در آمریکای شمالی، اروپا و استرالیا، حضور در کلیسا و آموزش زبان قبطی را در زندگی نسل دوم محوری نگه می‌دارند، امری که همیشه در جوامع مسیحی مهاجر رایج نیست.

به بیان ساده، آنان مردمی‌اند که دو هزار سال است از محو شدن سر باز زده‌اند و این پایداری را نه ادعایی سیاسی، بلکه حقیقتی آرام و آیینی می‌دانند.