اروتیک برانس

برانس‌ها یکی از دو نیمهٔ جهان بربر بودند، آن‌گونه که نسب‌شناسان مغربی سده‌های میانه ترسیم کرده بودند: خانواده‌ای از قبیله‌ها که از تونس تا اقیانوس اطلس مراکش و صحرای غربی پراکنده بودند، میان سده‌های هفتم تا سیزدهم برجسته بودند و امروز بخش عمده‌ای از جمعیت امازیغی و عرب‌زبان مغرب از نسل آنان‌اند. نیمهٔ دیگر بُطر‌ها بودند. گفته می‌شد که این دو از دو برادر به نام برنس و مدغیس الابتر نسب می‌برند. نسب‌شناسان بربر این طرح را ساختند و ابن خلدون در سدهٔ چهاردهم کامل‌ترین شرح آن را نوشت. اینکه آیا این طرح تقسیمی بومی را حفظ کرده یا نقشهٔ سیاسی آشفته‌ای را در قالب یک شجره‌نامه مرتب کرده، هنوز محل بحث است.

این نام حدس‌هایی را برمی‌انگیزد. یکی از این حدس‌ها برانس را به برنس پیوند می‌دهد، یعنی شنل پشمی کلاه‌دار که هنوز در سراسر شمال آفریقا پوشیده می‌شود، و بطر را از واژه‌ای عربی به معنای چیزی که کوتاه بریده شده خوانده است، گویی تقسیم میان شنل‌های بلند و تونیک‌های کوتاه بوده است. تاریخ‌نگاران فرانسوی دوران استعمار داستانی روشن‌تر را ترجیح می‌دادند: برانس‌ها کشاورزان ساکن، و بطرها کوچ‌نشینان. فهرست قبیله‌ها اما با این داستان همراهی نمی‌کند. صنهاجه که قطعاً از برانس‌ها بود، شترچرانان نقاب‌دار صحرا را نیز در بر می‌گرفت. منابع هم در مورد همهٔ قبیله‌ها توافق نداشتند و هوارة در هر دو سو دیده می‌شود.

شاخه‌ها از برچسب مهم‌تر بودند. اوربه به رهبری کسیله، فرماندهٔ عرب عقبة بن نافع را در سال 683 کشت و مدتی کوتاه قیروان را در اختیار گرفت. یک سده بعد، در اطراف ویرانه‌های رومی ولیلی ساکن شدند، ادریس بن عبدالله فراری را پناه دادند و از سلسله‌ای که فاس را ساخت حمایت کردند. کتامه در کوهستان‌های شرق الجزایر دعوت اسماعیلی را پذیرفت و ارتشی را فراهم کرد که فاطمیان را در سال 909 به قدرت رساند. شاخه‌های صنهاجی حکمرانان زیری و حمادی را پدید آوردند، و صنهاجیان صحرایی، یعنی لمتونه و جدالة، جنبش المرابطین را آغاز کردند که مراکش را بنیان نهاد و به اندلس عبور کرد. مصمودهٔ اطلس بزرگ به ابن تومرت پیوست و موحدان را به امپراتوری رساند.

دین در همه‌چیز جریان داشت. پیش از فتح، این قبیله‌ها در کنار مسیحیت رومی و بیزانسی و باورهای بومی کهن‌تر زندگی می‌کردند. پس از آن، اسلام را پذیرفتند و آن را با سیاست خود سازگار کردند، از تشیع کتامه تا سخت‌گیری مالکی مرابطان و دکترین موحدان دربارهٔ یگانگی مطلق خدا. در دشت اطلس، برغواطه که از مصمودیان شمرده می‌شد، پیش‌تر رفت و قرن‌ها پیامبر و کتاب مقدس خاص خود را نگاه داشت.

امروز هیچ‌کس خود را برانس نمی‌نامد، اما نام‌های قبیله‌ای باقی مانده‌اند: در جوامع شلحی‌زبان سوس و اطلس بزرگ که دیرزمانی به مصموده پیوند داشتند؛ در کابیلی، جایی که کتامه و خویشاوندان زواوی‌شان روزگاری تپه‌ها را در دست داشتند؛ و در زبان زناگای موریتانی که نامش از همان واژهٔ بربری‌ای می‌آید که صنهاجه نیز از آن گرفته شده است.