اروتیک مگوراشیم

مگوراشیم یهودیانی بودند که در سال 1492 از اسپانیا و اندکی بعد از پرتغال اخراج شدند و در شمال آفریقا، به‌ویژه مراکش، زندگی خود را از نو ساختند و نسل‌های متمادی هویت جداگانه‌ای را در آنجا حفظ کردند، پیش از آنکه با یهودیان بومی آن سرزمین در هم آمیزند؛ فرزندانشان سفاردیم مراکشی‌اند که بیشترشان امروز در اسرائیل، فرانسه، اسپانیا، کانادا و ونزوئلا زندگی می‌کنند. این نام عبری و به معنای اخراج‌شدگان است و در برابر توشاویم، یعنی ساکنان، قرار می‌گرفت؛ یهودیانی که به عربی و بربری سخن می‌گفتند و ریشه‌هایشان در مغرب تا بیش از هزار سال به عقب می‌رفت. هر دو گروه به یک دین تعلق داشتند. آنچه تازه‌واردان را متمایز می‌کرد حافظه بود: حافظه‌ی کاستیل، آداب خاخامی آن، و زبان اسپانیایی‌ای که از آن سوی دریا با خود آورده بودند.

پیش از این هم پناهندگانی عبور کرده بودند، پس از شورش‌های ضدیهودی که در سال 1391 سراسر اسپانیا را فرا گرفت، اما سال 1492 جویباری کوچک را به سیلی بزرگ بدل کرد. تبعیدیان بی‌چیز رسیدند و در محله‌های یهودی فاس، مکناس و شهرهای ساحلی شمال متراکم شدند. اصطکاک با توشاویم جنبه‌ای عملی داشت، نه نظری: اینکه معیارهای ذبح شرعی را چه کسی تعیین کند، کدام بندها در قرارداد ازدواج گنجانده شوند، و مهریه چگونه پس از مرگ همسر منتقل شود. در فاس دو جامعه در کنیسه‌های جداگانه دعا می‌خواندند و خاخام‌های تبعیدیان مصوباتی جمعی به نام تکانوت صادر می‌کردند که جانشینانشان قرن‌ها بر آن می‌افزودند. آداب قشتالی اعتبار داشت و با گذشت زمان بسیاری از جوامع توشاویم آن را به عنوان سنت خود پذیرفتند. سلسله‌های خاخامی از تبعیدیان برآمدند، از جمله سرِرو در فاس و تولدانو در مکناس، و مطالعات یهودی مراکش را سال‌ها پس از آنکه اخراج از حافظه‌ی زنده بیرون رفته بود شکل دادند.

زبان داستان آنان را به دو بخش تقسیم کرد. در فاس و درون کشور، فرزندان تبعیدیان به یهودی‌عربی روی آوردند و در عین حال به آداب قشتالی وفادار ماندند. در تطوان، طنجه و دیگر شهرهای شمالی، اسپانیایی به صورت هاکتیا باقی ماند، زبانی یهودی‌اسپانیایی که با عناصر عبری و عربی درآمیخته بود و در آوازهای عروسی، ضرب‌المثل‌ها و ترانه‌های کهن ایبری حفظ می‌شد. هنگامی که اسپانیا در سال 1860 تطوان را تصرف کرد، نویسندگان اسپانیایی که همراه ارتش بودند با شگفتی ثبت کردند که یهودیان شهر به نسخه‌ای از زبان خودشان سخن می‌گویند. از همین بنادر شمالی، مهاجران سده نوزدهم تا آمازون برزیل رفتند. مگوراشیم دیگر مدت‌هاست به عنوان جامعه‌ای جداگانه وجود ندارند و در یک یهودیت واحد مراکشی حل شده‌اند که خود در اواسط سده بیستم تا حد زیادی مراکش را ترک کرد. میراث آنان در آیین سفاردی کنیسه‌های مراکشی از اورشلیم تا مونترآل زنده است، در مجموعه‌ای از ترانه‌های هاکتیا که به دست شمار رو به کاهشی از سالخوردگان گویشور و پژوهشگرانی که آنها را ضبط می‌کنند حفظ می‌شود، و در نام‌خانوادگی‌هایی که هنوز به طلیطله اشاره دارند.