اروتیک یهودیان بربر

آنچه یهودیان بربر را از سایر یهودیان مراکش جدا می‌کرد آیین نبود بلکه زبان بود. در روستاهای کوهستانی اطلس بلند و اطلس کوچک، و در واحه‌های کناره پیش‌صحرایی، خانواده‌های یهودی به همان گویش‌های امازیغی سخن می‌گفتند که خانواده‌های مسلمان همسایه‌شان، با واژه‌های عبری و آرامی آمیخته، در حالی که همکیشانشان در فاس، مکناس و شهرهای ساحلی به یهودی-عربی سخن می‌گفتند، یا، در میان نوادگان رانده‌شدگان ایبری، به اسپانیایی ویژه خودشان. این تمایز در سطح محلی اهمیت داشت. مهاجران ایبری پس از 1492 جمعیت کهن‌تر را toshavim نامیدند، یعنی «ساکنان»، به معنای کسانی که پیش از آمدن هرکس از اسپانیا مدت‌ها آنجا بودند. اینکه این سابقه چقدر طولانی است واقعاً روشن نیست. سنت جماعت به عهد باستان می‌رسد و نویسندگان عرب سده‌های میانه از قبایل بربری یاد کرده‌اند که پیش از فتح اسلامی یهودیت را پذیرفته بودند، اما شواهد از افسانه‌هایی که بر آن ساخته شده نازک‌تر است، و داستان ملکه جنگاور دیهیا بیشتر به بازگویی‌های بعدی تعلق دارد تا به سند تاریخی.

سکونتگاه‌هایشان کوچک بود، اغلب چند ده خانوار در محله‌ای دیواردار یا پراکنده میان همسایگان بربر، و به اقتصاد محلی پیوند داشتند به‌عنوان زرگر، آهنگر، خیاط، کفاش و دوره‌گردانی که کالا را میان دره‌ها حمل می‌کردند بی‌آنکه بازار ویژه خود داشته باشند. تاهالا و تیزنیت کارهای نقره‌ای می‌ساختند که به دست زنان در سراسر جنوب می‌رسید و بخش عمده آن به دست یهودیان ساخته می‌شد. حمایت از راه قراردادهای شخصی با یک حامی بربر محلی تأمین می‌شد، نه از سوی هیچ مرجع مرکزی، که وقتی حامی قدرتمند بود کار می‌کرد و وقتی نبود اصلاً کارساز نبود. زندگی دینی بر تکریم اولیا استوار بود: صدها آرامگاه مردان مقدس در سراسر روستاها، که هر یک فصل زیارت ویژه خود را داشت و برخی را مسلمانان هم زیارت می‌کردند. عید پسح با هاگادا که به زبان بربری خوانده می‌شد برگزار می‌شد، رسمی که پیش از پراکنده شدن جماعت‌ها در تینغیر و دیگر روستاها ثبت شده است. این پراکندگی تقریباً کامل بود. بین 1948 و اواخر دهه 1960 تقریباً همه رفتند، بیشترشان به اسرائیل، و شمار کمتری به فرانسه و مونترال. یهودی-بربری نیز با آنان رفت و از این جابه‌جایی جان به در نبرد: آخرین گویندگان روان سالخورده‌اند و فرزندانشان با عبری بزرگ شده‌اند. آنچه باقی مانده بیشتر حمل می‌شود تا گفته شود، در زیارت‌هایی که به شهرک‌های اسرائیل منتقل شده، در آوازها و خوراک، و در نام خانوادگی‌ای که هنوز به دره‌ای معین اشاره دارد.