افغانستان
AFآسیای جنوبی
این کشور محل زندگی 8 گروه قومی مستند است. این صفحه داده‌های فنوتیپی و جمعیتی آن‌ها را در یک مرجع وزن‌دهی‌شده ترکیب می‌کند: رنگ پوست، ویژگی‌های چهره، بافت مو و ساختار بدن، برگرفته از منابع منتشرشدهٔ سرشماری و تبارشناسی.
ترکیب جمعیتی
وزن‌های ترکیب از خوداظهاری در سرشماری‌ها و پیمایش‌های جمعیتی منتشرشده به دست آمده‌اند. هر ردیف به صفحهٔ اطلس گروه قومی پیوند دارد.
| گروه قومی | وزن |
|---|---|
 پشتون‌های افغانستان | ۴۲٫۰٪ |
 تاجیک‌های افغانستان | ۲۷٫۰٪ |
 هزاره‌ها | ۹٫۰٪ |
 ازبک‌های افغانستان | ۹٫۰٪ |
 ایماق‌های افغانستان | ۴٫۰٪ |
 سایر مردمان افغانستان | ۴٫۰٪ |
 ترکمن‌های افغانستان | ۳٫۰٪ |
 بلوچ‌های افغانستان | ۲٫۰٪ |
نیم‌رخ فنوتیپی
جمعیت افغانستان بر ترکیبی چندقومیتی و پیچیده استوار است که بازتاب موقعیت جغرافیایی این کشور به‌عنوان تقاطع مرکزی اوراسیاست. گروه‌های اصلی عبارت‌اند از: پشتون افغان (~42%)، تاجیک افغان (~27%)، هزاره (~9%)، ازبک افغان (~9%)، آیماق افغان (~4%)، ترکمن افغان (~3%)، بلوچ افغان (~2%)، و همچنین گروه‌های کوچک‌تر هندوآریایی (پشایی، نورستانی)، ایرانی شرقی (پامیری)، قرقیز، براهویی، و جوامع تاریخی سیک، هندو و یهودی (~4% در مجموع). افغانستان از سال 1979 سرشماری جامعی انجام نداده است؛ وزن‌های ترکیب جمعیت از برآوردهای جمعیت‌شناختی بین‌المللی (کتاب واقعیت‌های جهان سازمان سیا، کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل، مطالعات دانشگاهی) به‌علاوه برآوردهای سهم منتشرشده از سوی دولت افغانستان به‌دست آمده است.
الگوهای ژنومی گسترده بیانگر تنوع قابل‌توجه است: جمعیت‌های پشتون و تاجیک منشأ ژنتیکی مشخصِ شمال‌غرب جنوب آسیا و ایرانی را نشان می‌دهند؛ جمعیت‌های هزاره ترکیب منشأ مغولی و ترک-مغولی آمیخته‌ای دارند (~50-60% از منشأ شرق آسیایی و مغولی-ترکی، و تنها گروه قومی بزرگ افغانستان با سهم قابل‌توجهی از منشأ جمعیتی شرق آسیایی)؛ جمعیت‌های ازبک و ترکمن منشأ ترکی آسیای مرکزی مشخصی دارند؛ و جمعیت‌های پامیری منشأ ایرانی شرقی مشخصی دارند که با جمعیت‌های تاجیک و فارس ایرانی غربی متفاوت است.
رنگ پوست در سراسر جمعیت از گروه دوم تا پنجم مقیاس Fitzpatrick را در بر می‌گیرد و گروه سوم در سطح ملی پرتکرارترین مقدار است، آن هم به‌طور میانگین در میان جمعیت‌های روشن‌پوست‌تر جنوب آسیا و آسیای مرکزی. هزاره متمایزترین گروه از نظر ظاهری است، با ویژگی‌های مشخص شرق آسیایی و مغولی (انواع چین پلک شرقی رایج است، و چهره‌های پهن‌تر با استخوان‌های گونه برجسته)، که با جمعیت‌های گسترده‌تر پشتون و تاجیک تفاوت دارد. جمعیت‌های پشتون و تاجیک ویژگی‌های مشخص شمال‌غرب ایرانی و نزدیک به جنوب آسیا را نشان می‌دهند. مو در اغلب جمعیت‌ها عمدتاً صاف تا موج‌دار (Andre Walker 1A-2B) و در بیشتر گروه‌ها سیاه تا قهوه‌ای تیره است، با برخی گونه‌های روشن‌تر. رنگ چشم عمدتاً قهوه‌ای است، با فراوانی بالاتر چشم‌های عسلی، سبز و به‌ندرت آبی در جمعیت‌های پشتون، تاجیک، پشایی و نورستانی. ساختار بدنی در جمعیت‌های بزرگ افغانستان مستحکم است و میانگین قد مردان بالغ حدود 168-173 سانتی‌متر بسته به زیرگروه قومی است.
افغانستان حدود 45 سال یا بیشتر جنگ مداوم و آشفتگی سیاسی-اقتصادی را از زمان انقلاب ثور در 1978 و تهاجم شوروی در 1979 تجربه کرده است. پیامدهای جمعیت‌شناختی آن شامل جریان‌های عظیم پناهندگان است (جمعیت پناهندگان افغان در پاکستان و ایران از دهه 1980 از بزرگ‌ترین‌های جهان بوده و در اواخر دهه 1980 به حدود 6 میلیون نفر رسید و با ادامه درگیری‌ها همچنان نوسان دارد)، آوارگی داخلی گسترده، و محدودیت‌های پس از 2021 در دوران طالبان بر آموزش، اشتغال و مشارکت سیاسی زنان که بر جمع‌آوری داده‌های جمعیت‌شناختی و داده‌های گسترده‌تر مرتبط با ویژگی‌های ظاهری تأثیر می‌گذارد.
نمایی توصیفی، نه داوری دربارهٔ افراد
این صفحه مجموعهٔ وزن‌دهی‌شده‌ای از مشاهدات فنوتیپی در میان جمعیت این کشور را نشان می‌دهد که بر ترکیب جمعیتی برگرفته از منابع منتشرشدهٔ سرشماری و تبارشناسی استوار است. فنوتیپ‌ها در هر کشوری بسیار متنوع‌تر از آن چیزی هستند که این مجموعه نشان می‌دهد؛ این یک مرجع توصیفی است، نه داوری قطعی دربارهٔ هیچ فردی.
یادداشت‌های روش‌شناسی
وزن‌های ترکیب جمعیت از برآوردهای جمعیت‌شناختی بین‌المللی (کتاب واقعیت‌های جهان سازمان سیا، کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل، بانک جهانی) به‌همراه برآوردهای سهم منتشرشده از سوی دولت افغانستان و مطالعات دانشگاهی قوم‌نگارانه-تاریخی به دست آمده است. افغانستان از سال 1979 سرشماری جامعی انجام نداده است: سرشماری 1979 در دوران شوروی، سرشماری برنامه‌ریزی‌شده 1992 که با جنگ داخلی مختل شد، سرشماری‌های برنامه‌ریزی‌شده 2005 و 2010 که به‌طور نامحدود به تعویق افتادند، و رژیم طالبان پس از 2021 هنوز هیچ برنامه‌ای برای سرشماری اعلام نکرده است. بنابراین وزن‌های ترکیب جمعیت برآوردهایی با اعتماد بسیار کمتر نسبت به شمارش‌های مبتنی بر سرشماری در کشورهای دیگر هستند.
محدودیت‌ها: (1) سهم 42 درصدی پشتون‌ها از زمانی که سرشماری 1979 آن را گزارش کرد از نظر سیاسی مورد مناقشه بوده است؛ سازمان‌های سیاسی تاجیک و هزاره افغان استدلال کرده‌اند که سهم تاجیک‌ها (بیش از 30%) و هزاره‌ها (15 تا 20%) باید بالاتر باشد، در حالی که سازمان‌های سیاسی پشتون استدلال کرده‌اند سهم پشتون‌ها باید بالاتر (بیش از 50%) باشد؛ برآوردهای معاصر مورد اتفاق جامعه بین‌المللی (کتاب واقعیت‌های جهان سازمان سیا، کمیساریای عالی پناهندگان) سهم‌های سرشماری 1979 را با تعدیل‌هایی تقریب می‌زنند؛ (2) تمایز ظاهری هزاره‌ها از جمعیت‌های گسترده‌تر افغان یکی از چشمگیرترین تمایزهای قومی-ظاهری در هر کشوری است؛ (3) 45 سال جنگ در افغانستان دیاسپورای گسترده‌ای از پناهندگان ایجاد کرده است (جمعیت‌های افغان-پاکستانی، افغان-ایرانی، افغان-آمریکایی، افغان-اروپایی و افغان-استرالیایی که در مجموع بیش از 5 میلیون نفر در سراسر جهان هستند)؛ (4) محدودیت‌های دوران طالبان پس از 2021 بر جمع‌آوری داده‌های جمعیت‌شناختی و شمارش گسترده‌تر جمعیت زنان تأثیر می‌گذارد، به شیوه‌هایی که ممکن است داده‌های ترکیب جمعیت را دچار سوگیری کند.
منابع اصلی
- 1.Central Intelligence Agency. The World Factbook: Afghanistan. Washington, DC: CIA; 2024.
- 2.United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR). Afghanistan Population Movements. Geneva: UNHCR; 2024.
- 3.Mousavi SA. The Hazaras of Afghanistan: An Historical, Cultural, Economic and Political Study. Curzon Press; 1998.
- 4.Edwards DB. Heroes of the Age: Moral Fault Lines on the Afghan Frontier. University of California Press; 1996.
- 5.Barfield TJ. Afghanistan: A Cultural and Political History. Princeton University Press; 2010.
کشورهای دیگر این منطقه
مراجع تجمیعی فنوتیپ برای کشورهای همسایه، وزن‌دهی‌شده بر اساس ترکیب جمعیتی.