اروتیک آفریدی

در بیشتر تاریخ ثبت‌شده، هر کس که کالا یا لشکری را میان کابل و دشت سند جابه‌جا می‌کرد از گردنهٔ خیبر می‌گذشت و آفریدی‌ها بها را تعیین می‌کردند. آنان قبیله‌ای پشتون از شاخهٔ کرلانی هستند که خود گردنه، درهٔ مرتفع تیراه در پشت آن و دشت‌های پست باره در پایین آن را در اختیار دارند، در آنچه اکنون شهرستان خیبر در شمال‌غرب پاکستان است. عوارض کاروان‌ها هرگز از نظر آنان راهزنی نبود، بلکه اجارهٔ گذرگاهی بود که قبیله در اختیار داشت و هر زمان که می‌خواست می‌توانست آن را ببندد. دولت‌های مغول، سیک و بریتانیا هر یک به نوبهٔ خود همان درس را آموختند: گردنه بنا بر شرایط آفریدی‌ها، با پیمان و یارانه، قابل عبور بود، یا پرهزینه.

قبیله به هشت خیل تقسیم می‌شود: کوکی‌خیل، ملک‌دین‌خیل، قمبرخیل، کمرخیل، ذخه‌خیل، سپاه، اکاخیل و آدم‌خیل. زمین در تیراه مدت‌ها تحت نظام ویش بود، یعنی بازتخصیص دوره‌ای که قطعات را در چرخشی میان تیره‌ها جابه‌جا می‌کرد و مالکیت را جمعی و موقت می‌ساخت، نه چیزی که پدر به پسر بسپارد. اختلافات به جرگه ارجاع می‌شود، مجمعی که با بحث به اجماع می‌رسد و رئیسی ندارد که بتوان از تصمیم آن نزد او شکایت برد. هر دو در چارچوب پشتون‌والی قرار دارند، آیین‌نامه‌ای که در آن میزبانی و پناه دادن تعهدهایی است که نمی‌توان مؤدبانه از آن سر باز زد. دین، اسلام سنی بر مذهب حنفی است و اصطکاک میان عرف قبیله‌ای و شریعت دینی کهن، زنده و حل‌نشده است.

پشتوی آنان به گروه گویشی کرلانی تعلق دارد و در مصوت‌ها آن‌قدر متفاوت است که گویشوران معیارهای قندهار و پیشاور ناچارند برای فهمش تلاش کنند. بسیاری از خانواده‌ها هنوز با فصول جابه‌جا می‌شوند: تیراه مرتفع و پوشیده از برف است، پس خانوارها برای زمستان به باره و دامنه‌های خیبر فرود می‌آیند و در بهار دوباره بالا می‌روند. آدم‌خیل‌ها که بر ستیغ‌های میان پیشاور و کوهات زندگی می‌کنند، درهٔ آدم‌خیل را به شهری از اسلحه‌سازان بدل کردند که سلاح‌های گرم را با دست، قطعه به قطعه و بر پایهٔ یک نمونهٔ واحد نسخه‌برداری می‌کنند.

جنگاوران آفریدی در سال 1672 ستونی مغول را نزدیک علی‌مسجد نابود کردند. در سال 1897 آنان همراه اورکزی‌ها قیام کردند، پست‌های خیبر را گرفتند و حدود چهل هزار سرباز بریتانیایی را به تیراه کشاندند، بزرگ‌ترین لشکرکشی‌ای که مرز تا آن زمان دیده بود. سپس آفریدی‌ها صفوف تفنگداران خیبر را پر کردند و در دو سوی آن خاطره ایستادند. تندروی مسلحانه و عملیات نظامی پس از سال 2013 بخش بزرگی از تیراه را خالی کرد، و در سال 2018 آژانس‌های قبیله‌ای در استان خیبر پختونخوا ادغام شدند و حکومت از طریق نمایندهٔ سیاسی پایان یافت. آنچه جایگزین آن می‌شود هنوز محل بحث و مناقشه است.