اروتیک ایرانیان آفریقایی‌تبار

ایرانیان آفریقایی‌تبار را زبان، قبیله یا دین جداگانه‌ای به هم پیوند نمی‌دهد. آنچه ایشان را مشخص می‌کند تبار و حافظه است. نیاکانشان از شرق آفریقا از میان اقیانوس هند آورده شدند و خانواده‌هایی که در ساحل جنوبی ایران بنیان نهادند، بخش‌هایی از آن سفر را در طبل‌نوازی، آواز و آیین‌های درمانی زنده نگه داشتند، مدت‌ها پس از آنکه نام سرزمین‌های نخستین از یادها رفته بود. بیشترشان در استان‌های هرمزگان و بوشهر زندگی می‌کنند، در شهرهایی چون بندرعباس، میناب و بوشهر و در جزیره قشم. جماعت‌های کوچک‌تری در خوزستان و بلوچستان زندگی می‌کنند. آنان عموماً نخست خود را ایرانی و مردم ساحل خویش می‌دانند، نه اقلیتی جداگانه.

تجارتی که ایشان را آورد در سده نوزدهم رونق گرفت. بازرگانان عمانی و خلیجی، بردگان را از زنگبار، ساحل سواحیلی، اتیوپی و سومالی به کار غواصی مروارید، ملوانی، کشاورزی و خدمت خانگی می‌گماشتند. برخی تا اعماق سرزمین، در خانه‌های نخبگان قاجار در شیراز و تهران سر درآوردند. فرمان سلطنتی در سال 1848 تجارت دریایی بردگان را ممنوع کرد، اما قاچاق ادامه یافت و بردگی تا سال 1929 رسماً لغو نشد. خانواده‌های آزادشده بیشتر در جوامع فارسی، عرب و بلوچ اطرافشان ادغام شدند. با همسایگان ازدواج کردند و به فارسی، عربی یا بلوچی همسایگان خود سخن گفتند.

روشن‌ترین میراث در آیین‌ها زنده است. در ساحل جنوبی، بیماری و بدبیاری را می‌توان به بادها نسبت داد: ارواحی که در وجود آدمی جای می‌گیرند و باید آرامشان کرد، نه آنکه بیرونشان راند. کسانی که بادی به ایشان رسیده به اهل هوا، یعنی مردم باد، می‌پیوندند. مراسمی چون زار و نوبان ایشان را برای شب‌های بلند طبل‌نوازی، خواندن و خلسه گرد هم می‌آورد، به رهبری بابا یا ماما. سرودها فارسی و عربی را با سواحیلی درهم می‌آمیزند. ایرانیان آفریقایی‌تبار مسلمانند، بیشترشان شیعه، با سنی‌هایی در میان بلوچ‌ها و در بخش‌هایی از ساحل. مراسم بادها در کنار مسجد و محرم برگزار می‌شود، نه در برابر آن‌ها، و همسایگانی را جذب می‌کند که اصلاً هیچ نیای آفریقایی ندارند.

شناخت عمومی تازه است. در بیشتر سده بیستم، ایرانیان آفریقایی‌تبار در تاریخ‌های ملی به‌سختی دیده می‌شدند. حاجی فیروز، آن چهره سیاه‌چهره‌ای که پیش از نوروز در کوچه‌ها می‌رقصد، تازه‌تر از همه در معرض انتقاد آشکار قرار گرفته است. از دهه 2000 به این سو، مورخان، عکاسان و خود ایرانیان آفریقایی‌تبار گذشته جامعه را بر پایه شرایط خودش ثبت کرده‌اند. ریشه‌های آفریقایی موسیقی بندری، صدای پرطبل جشن‌های عروسی جنوب، اکنون آشکارتر بحث می‌شود.