اروتیک تیموری‌ها

تیموری‌ها معمولاً از طریق فهرستی معرفی می‌شوند که همیشه نامشان در آن نیست. آنان در شمار چهار آیماق، یعنی چهار قبیلهٔ غرب افغانستان، قرار می‌گیرند، در کنار تیمنی، فیروزکوهی و جمشیدی، مگر آنکه منبعی آنها را حذف کند و هزارهٔ آیماق را به جایشان بگذارد. خود واژهٔ آیماق کلمه‌ای ترک‌مغولی به معنای قبیله است و بر کل این گروه سایه دارد: چوپانان فارسی‌زبان مناطق مرتفع میان هرات و غور که تبارشان از راه جنبش‌های ترکی و مغولی به خراسان می‌رسد، نه از راه جنوب پشتون‌نشین. نام تیموری به تیمور اشاره دارد و ادعای نسب‌بردن از او کهن و اثبات‌نشده است و از هر تلاشی برای سنجیدنش جان به در برده است.

سرزمینشان انتهای غربی و خشک هندوکش، رشته‌کوه‌های پاروپامیزوس و دره‌هایی است که از هریرود جدا می‌شوند و از هرات، بادغیس و غور می‌گذرند. ارتفاعات سرد، مراتع کم‌پشت و زمستان‌هایی که چوپانی را بیش از آنکه مسئلهٔ مسافت باشد، مسئلهٔ زمان‌بندی می‌کنند. تیموری‌ها به‌طور فصلی با گوسفند و بز میان کف دره‌ها و چراگاه‌های تابستانی کوچ کرده‌اند و سرپناهشان نشانهٔ آشکار است: نه چادر سیاه موی بز کوچ‌نشینان پشتون، بلکه یورت گنبدی نمدپوش از گونهٔ آسیای میانه، میراثی که زبان از دست داد و خانوار نگه داشت.

آنان به گویشی آیماقی از فارسی سخن می‌گویند که واژگان ترکی و مغولی در خود دارد و چنان به دری نزدیک است که در هرات بی‌آنکه توجهی برانگیزد می‌گذرد. دین مرزی روشن‌تر از زبان می‌کشد. تیموری‌ها سنی و پیرو مذهب حنفی‌اند، که در سوی ایرانی مرز آنان را در میان فارس‌های شیعه به اقلیت بدل می‌کند و در افغانستان از هزاره‌های شیعه‌ای که سرزمینشان با سرزمین آنان هم‌مرز است جدا می‌سازد. جوامعشان تا مناطق مرزی خراسان و بسیار دورتر به سوی جنوب تا سیستان و بلوچستان امتداد دارد، جایی که برخی تیموری‌ها از دیرباز به بلوچی سخن می‌گویند.

بیرون از منطقه، آنان بیش از هر چیز بی‌آنکه نامی از ایشان برده شود شناخته می‌شوند، آن هم از راه قالی. بافته‌هایی که به دستان تیموری در نوار مرزی هرات و خراسان نسبت داده می‌شوند در صدر چیزی قرار دارند که بازار همه را یکجا قالی بلوچ می‌نامد: سرخ‌های تیرهٔ روناسی و آبی‌های نیلی، پشم فشرده و فنری، زمینه‌های کوچک با نقش‌های تکرارشونده، و سجاده‌هایی با کیفیتی که این برچسب را شرمنده می‌کند. جنگ، آوارگی به ایران و رشته‌ای از خشکسالی‌های سخت در بادغیس و غور خانوارها را پراکنده، گله‌ها را کم‌شمار و بسیاری از تیموری‌ها را به شهرها و کار مزدی کشانده است. با این حال چارچوب قبیله‌ای پابرجا مانده است، بیشتر از آن رو که هنوز کار واقعی انجام می‌دهد: تبار، ازدواج، حق چرا، و اینکه چه کسی از چه کسی چه طلبی دارد.