اروتیک سیلهتی‌ها

از یک سیلهتی بپرسید خانه‌اش کجاست و پاسخ اغلب در دو جا هم‌زمان است: روستایی در دشت سیلابی سورما یا کوشیارا، و خیابانی در شرق لندن یا برمینگهام. سیلهتی‌ها مردم منطقهٔ سیلهت در شمال‌شرقی بنگلادش و درهٔ باراک همسایهٔ آن در ایالت آسام هند هستند. این سرزمینی کم‌ارتفاع و سبز است با باغ‌های چای، رودخانه‌ها و تالاب‌های هاور که هر موسم باران به دریاهای داخلی بدل می‌شوند. سه چیز سیلهتی‌ها را کنار هم نگه می‌دارد: زبانی ویژهٔ خودشان، زندگی دینی که حول قدیسان و سرود ساخته شده، و بیش از یک قرن کار در خارج و فرستادن پول به خانه. زبان سیلهتی یکی از زبان‌های هندوآریایی شرقی است و با بنگالی و آسامی خویشاوندی نزدیک دارد. بنگلادش آن را گویشی از بنگالی می‌داند، اما شنونده‌ای از داکا به سختی آن را می‌فهمد. بسیاری از همخوان‌ها تغییر می‌کنند، به‌طوری‌که واژهٔ آب که در بنگالی پانی است به فانی بدل می‌شود. دستور زبان و واژگان چنان متفاوت‌اند که بسیاری از زبان‌شناسان سیلهتی را زبانی جداگانه به شمار می‌آورند. این زبان زمانی خط ویژهٔ خود را داشت، به نام نگری سیلهتی، که عمدتاً برای شعرهای دینی و داستانی مسلمانان به کار می‌رفت. این خط در قرن بیستم کم‌رنگ شد و اکنون احیای کوچکی را تجربه می‌کند. بیشتر سیلهتی‌ها بنگالی معیار را می‌خوانند و می‌نویسند و بسیاری از کسانی که در بریتانیا به دنیا آمده‌اند نخست انگلیسی سخن می‌گویند.

بیشتر سیلهتی‌ها مسلمان سنی‌اند و اسلام در اینجا نشانی قوی از تصوف دارد. حافظهٔ محلی ورود اسلام را به شاه جلال نسبت می‌دهد، قدیسی که اوایل قرن چهاردهم میلادی با یارانش آمد. زیارتگاه او در شهر سیلهت هر روز زائران را جذب می‌کند. اقلیت هندوی قابل توجهی نیز وجود دارد که در درهٔ باراک سهم بیشتری از جمعیت را تشکیل می‌دهد. هندوها هم قدیسی دارند که می‌توانند از آنِ خود بدانند: خانوادهٔ چایتانیا، اصلاح‌گر وایشناوی بنگالی، از سیلهت برخاسته است. سرودهای عارفانهٔ حسن راجا و شاه عبدالکریم متعلق به همه است. در جشن‌های عروسی هندوها، زنان هنوز برای رقص دهامیل که با ترانه‌هایی دربارهٔ رادها و کریشنا همراه است دست می‌زنند و در دایره حرکت می‌کنند. تاریخ سیلهت بر مدار مرزها و مهاجرت‌ها می‌گردد. در سال 1947 یک همه‌پرسی بیشتر سیلهت را که تا آن زمان بخشی از آسام بود به بال شرقی پاکستان منتقل کرد. منطقهٔ کریم‌گنج با هند ماند و مرز تازه خانواده‌ها و بازارها را از هم برید. مدت‌ها پیش از آن، مردان سیلهتی به‌عنوان آتشکار و آشپز روی کشتی‌های بخار بریتانیایی که از کلکته حرکت می‌کردند کار می‌کردند و برخی در لندن ساکن شدند. پیوندهای آنان با روستاهای زادگاه و خویشاوندانشان به مهاجرت گسترده به بریتانیا در دهه‌های 1950 و 1960 انجامید و سرانجام سیلهتی‌ها بیشتر رستوران‌های کاری کشور را اداره می‌کردند. در وایت‌چپل در سال 1978، قتل آلتاب علی، کارگر پوشاک، هزاران نفر را به خیابان‌ها کشاند. این واقعه نقطهٔ عطفی در مبارزه با خشونت نژادپرستانه شد. در خود سیلهت، واژهٔ لندونی هنوز به خانواده‌ای گفته می‌شود که پول بریتانیایی دارد و خانه‌های بلندشان در میان مزرعه‌های برنج به چشم می‌خورد.