اروتیک نوغای‌ها

نوگایی‌ها مردمی ترکی‌زبان‌اند که در سرزمین‌های استپی شمال قفقاز پراکنده‌اند، عمدتاً در قلمرو استاوروپل و شمال داغستان، با جوامع کوچک‌تر در قاراچای-چرکسیا، چچن، آستاراخان و آن سوی مرز در ترکیه. نام‌شان یادآور خانات نوگای است، کیانی سیاسی پس از اردوی زرین که از اواخر قرن چهاردهم استپ‌های پونتیک-کاسپین را درنوردید تا آنکه گسترش روسیه و فشار کالمیک‌ها در قرن‌های هفدهم و هجدهم آن را از هم گسیخت. آنچه باقی مانده مردمی است که زمانی با رمه‌های خود مسافت‌های عظیمی را می‌پیمودند و اکنون بیشتر دیگر چنین نمی‌کنند، اما خودآگاهی‌شان هنوز حول آن افق کهن سامان یافته است.

نوگایی به شاخه قیپچاق زبان‌های ترکی تعلق دارد و به قزاقی و قره‌قالپاقی نزدیک است، آن‌قدر نزدیک که گویشور نوگایی و گویشور قزاقی معمولاً می‌توانند گفت‌وگو کنند، هرچند زبان‌های ادبی‌شان از هم دور شده‌اند. در درون خود نوگایی‌ها، بخش‌های اصلی عبارت‌اند از: آق‌نوگای‌ها در استپ غربی پیرامون کوبان، قارانوگای‌ها که در استپ نوگای شمال داغستان متمرکزند، و قاراگاش‌ها در اطراف آستاراخان که مدت‌ها از دیگران جدا اداره می‌شدند و کمی متمایز تکامل یافتند. هر گروه ویژگی‌های گویشی خاص خود و احساس خاص خود از جای خانه را دارد.

اسلام از طریق اردوی زرین رسید و عمدتاً سنی حنفی است، اما بر لایه‌ای کهن‌تر از فرهنگ استپی نشسته که هرگز کاملاً از میان نرفته است: مجموعه‌ای از شعر حماسی، شجره‌شناسی بر پایه تبار و دودمان، و حقوق عرفی درباره دام، ازدواج و میهمان‌نوازی که در کنار چارچوب دینی عمل می‌کند و در آن هضم نشده است. سنت داستان به‌ویژه نیرومند است: حماسه‌های شفاهی بلندی که توسط یراوشی‌ها اجرا می‌شوند و لشکرکشی‌ها و نزاع‌های نیاکان دوران اردو را بازگو می‌کنند. ادیگه، بنیان‌گذار کیان نوگای، قهرمان مرکزی است و چرخه‌های پیرامون او هنوز در حال ثبت‌اند.

قرن بیستم سخت بود. جمعی‌سازی اقتصاد شبانی را که قرن‌ها زندگی نوگایی را تعریف می‌کرد درهم شکست، و بازتقسیم اداری شوروی در 1957 استپ تاریخی نوگای را میان سه جمهوری مختلف تقسیم کرد؛ تقسیمی که فعالان نوگای از آن زمان تاکنون در پی لغو آن بوده‌اند. امروز جمعیت در روسیه حدود صد هزار نفر است و احیای فرهنگی در نشر، موسیقی و توجه دوباره به حماسه‌ها متمرکز شده است. اسب و سرزمین باز همچنان در تصور نوگایی‌ها از خود محوری‌اند، حتی وقتی کار روزمره به درون خانه منتقل شده است.