اروتیک مازیکس

مازیس‌ها قومی بربر بودند، یا دقیق‌تر بگوییم خانواده‌ای سست‌پیوند از قبیله‌های بربر، که نویسندگان یونانی و رومی آنان را در سراسر شمال آفریقا از حدود 500 پیش از میلاد تا قرن ششم میلادی ثبت کرده‌اند، و نوادگانشان امروز جمعیت‌های آمازیغ مغرب بزرگ و صحرای لیبی‌اند. آنچه آنان را به‌عنوان یک گروه کنار هم نگه می‌دارد بیشتر یک نام است. واژه مازیس، مانند شکل قدیمی‌تر مازیئس نزد هکاتائوس و ماکسیئس نزد هرودوت، عموماً صورت یونانی و لاتینیِ کلمه‌ای دانسته می‌شود که بربرها هنوز برای خود به‌کار می‌برند: آمازیغ، با جمع ایمازیغن. کاتب رومی که مازیس را می‌نوشت، به‌طور ناقص همان چیزی را ثبت می‌کرد که خود مردم می‌گفتند.

به همین دلیل این نام در جاهای بسیاری دیده می‌شود. بطلمیوس مازیس‌ها را در هر دو ولایت موریتانیایی جای می‌دهد، در آنچه اکنون مراکش و غرب الجزایر است. آمیانوس مارسلینوس می‌گوید آنان در دهه 370 به شورش شاهزاده موری فیرموس پیوستند و در ارتفاعات موریتانیای قیصریه به دست ژنرال تئودوسیوس به‌زور سرکوب شدند. یک نسل بعد همان نام به غارتگران صحرانشینی دورتر در شرق اطلاق می‌شود. مازیس‌ها به سیرنائیکا و واحه‌های صحرای غربی مصر یورش بردند، و حدود سال 407 سکونتگاه‌های رهبانی سکتیس در وادی النطرون را غارت کردند. گفته‌اند که راهب آرسنیوس گفته بود جهان روم را از دست داده و راهبان سکتیس را از دست داده‌اند. وگتیوس که در همان دهه‌ها می‌نوشت یادآور می‌شود که مازیس‌ها هنوز شتر را به میدان نبرد می‌بردند.

اینکه اینان یک قوم واحد بوده باشند جای تردید است. امن‌تر آن است که مازیس‌ها را برچسبی بدانیم که بیگانگان بر قبیله‌های مستقل بربرزبان، در امتداد مرز رومی و فراتر از آن، زده‌اند: کشاورزان و دامداران در کوهستان‌های غرب، و شتربانان بیابانگرد در صحرای لیبی. آنان به صورت‌های آغازین زبان‌های بربری سخن می‌گفتند، شاخه‌ای از خانواده آفروآسیایی که خویشاوندی دوری با مصری باستان و زبان‌های سامی دارد. دین آنان به‌خوبی مستند نیست. خدایان محلی و آیین‌های گور به‌طور کلی برای بربرهای باستان گواهی شده است، و آنان که در داخل ولایت‌ها زندگی می‌کردند تا قرن چهارم با مسیحیت آشنا شدند. هرودوت می‌گوید ماکسیئس‌های او سمت چپ سر را می‌تراشیدند، موی سمت راست را بلند نگه می‌داشتند، بدن خود را با اخرای سرخ رنگ می‌کردند و ادعا داشتند از پناهندگان تروایی نسب می‌برند.

مازیس‌ها هرگز ناپدید نشدند. نام لاتینی با جای سپردن آفریقای رومی و بیزانسی به فتوحات عربی قرن هفتم از کاربرد افتاد، اما مردم با برچسب‌های دیگر به زندگی ادامه دادند و خود این واژه از هر امپراتوری‌ای که آن را نوشته بود بیشتر ماند. میلیون‌ها نفر از مردم شمال آفریقا امروز خود را ایمازیغن می‌خوانند، و جنبش آمازیغی مدرن عمداً این نام کهن خودی را به‌جای بربر برگزید، برچسبی که از زبان دیگران برخاست.