اروتیک برتی

برتی‌ها مردمی از دارفور هستند که پس از کنار گذاشتن زبان خود، نام و احساس هویت خویش را حفظ کرده‌اند. آن‌ها زمانی به زبانی صحرایی از آنِ خود سخن می‌گفتند که با زغاوه خویشاوندی نزدیک و با کانوری و تدا خویشاوندی دورتری داشت. طی چند نسل تقریباً هر خانوار برتی به عربی سودانی روی آورد و امروز زبان کهن، اگر هنوز باقی مانده باشد، تنها نزد چند سالخورده رایج است. با این حال، نه در نظر خودشان و نه در نظر همسایگانشان، این امر آن‌ها را عرب نمی‌کند. بودن برتی از تبار، از روستاهای زادگاه و از تاریخ مشترک در یک منطقه خشک سرچشمه می‌گیرد، نه از زبانی که در خانه به کار می‌رود.

این سرزمین دو بخش دارد. قلب کهن‌تر، تپه‌های تاگابو و سرزمین اطراف ملیت است که در شمال و شمال‌شرق الفاشر قرار دارد. بخش دوم دورتر به سمت شرق و حوالی ام‌کدادا، نزدیک مرز کردوفان، واقع شده است. هر دو زمین‌های کشاورزی ساوانا با بارش‌های کوتاه و نامطمئن‌اند. مردم در خاک شنی ارزن مروارید می‌کارند، بز و گوسفند و مقداری گاو نگه می‌دارند و زندگی روستایی بر پایه خویشاوندی و ازدواج می‌چرخد. برای قرن‌ها برتی‌ها درون سلطنت فور زندگی می‌کردند که تا الحاق دارفور توسط بریتانیا در سال 1916 بر آن فرمان می‌راند.

برتی‌ها مسلمانان سنی‌اند و اسلام ریتم روز را تعیین می‌کند. فقیه روستا، یعنی faki، متخصص دینی محلی است: هم معلم است، هم تعویذنویس و هم درمانگر. یکی از درمان‌های شناخته‌شده این است که آیات قرآن را با مرکب روی تخته‌ای چوبین بنویسند، سپس مرکب را بشویند و آب را به بیمار بدهند تا بنوشد. لادیسلاو هولی، انسان‌شناسی که در دهه 1960 با برتی‌ها زیست، به جنبه آرام‌تری از زندگی دینی اشاره کرد. مردان نماز جماعت و جشن‌های اسلامی را رهبری می‌کنند، در حالی که زنان آیین‌های عرفی را در لحظات بزرگ زندگی خانواده برگزار می‌کنند. برتی‌ها هر دو را بخشی از زندگی به‌عنوان مسلمانانِ خوب می‌دانند، نه رقیب یکدیگر.

دهه‌های اخیر دشوار بوده‌اند. جنگ‌ها در دارفور از سال 2003 درست از میان سرزمین برتی‌ها گذشته‌اند و درگیری‌ها پیرامون الفاشر و ملیت از سال 2023 بسیاری از خانواده‌ها را به اردوگاه‌ها، شهرها و مناطق دیگر رانده است. هویت کشاورزیِ ریشه‌دار در روستا که هولی توصیف کرده همچنان زنده است، اما امروز اغلب به دوش کسانی است که ناچار شده‌اند آن روستاها را ترک کنند.