اروتیک مداری‌ها

در زبان هندی و اردو، مداری واژه‌ی روزمره برای نمایشگر خیابانی است: مردی با طبلی کوچک به شکل ساعت شنی، میمونی با قلاده، و گفتاری پرشور که در ایستگاه اتوبوس جمعیت را متوقف می‌کند. پشت این واژه‌ی رایج، یک جامعه‌ی واقعی ایستاده است. مداری‌ها مسلمانانی از شمال و غرب هند هستند و گروه‌های مرتبطی در نپال، پاکستان و بنگلادش دارند. نام خود را از عارف صوفی، بدیع‌الدین شاه مدار، گرفته‌اند که حدود سال 1434 درگذشت و با نام زنده‌شاه مدار، یعنی «مدارِ زنده»، یاد می‌شود. آرامگاه او در مکن‌پور، نزدیک کانپور در ایالت اوتار پرادش، هنوز مرکز جهان دینی آنان است و جشنواره‌ی سالانه‌ی آنجا هنوز زائرانی را از سراسر شبه‌قاره جذب می‌کند.

طریقتی که او بنیان نهاد، مداریه، یکی از جریان‌های آزادتر و نامتعارف‌تر تصوف در جنوب آسیا بود. درویشان دوره‌گرد آن به ریاضت و به راه رفتن روی آتش با فریاد دم مدار شناخته می‌شدند و ناظران استعماری اغلب در تشخیص این‌که درویش گدا کجا تمام می‌شود و سرگرم‌کننده کجا آغاز می‌شود، دچار دشواری بودند. این همپوشانی جامعه را شکل داد. بسیاری از خانواده‌های مداری نسب خود را به پیروان آن ولی می‌رسانند و در طول نسل‌ها، پیوندی مذهبی به کاستی موروثی با کار ویژه‌ی خود تبدیل شد: ژانگولربازی، شعبده‌بازی، آکروبات‌بازی، مارگیری، و بالاتر از همه آموزش میمون و خرس برای نمایش‌های کنار جاده. آنان در مسیرهایی چرخشی میان روستاها، بازارهای مکاره و شهرک‌های بازاری جابه‌جا می‌شدند و در حاشیه‌ی سکونتگاه‌ها چادر می‌زدند.

این معیشت تا حد زیادی با قانون از میان رفته است. قانون حفاظت از حیات وحش هند نگهداری خرس و میمون‌های ماکاک را غیرقانونی کرد، اجرای آن از دهه‌ی 1990 به بعد سخت‌گیرانه‌تر شد و حیوانات ضبط یا تحویل داده شدند. آنچه باقی مانده، چشم‌بندی و نمایش‌های آکروباتیک است، و لغزش به سوی کارگری روزمزد، کشیدن ریکشا و خرده‌فروشی. اکثر مداری‌ها اکنون به‌طور کامل یا نیمه‌مستقر در حلبی‌آبادهای شهرها و حاشیه‌ی شهرک‌های کوچک زندگی می‌کنند، فقیرند، تحصیلات اندکی دارند و در چند ایالت جزو طبقات عقب‌مانده به شمار می‌آیند.

هندی یا اردو را در کنار زبان هر منطقه به کار می‌برند، مثلاً گجراتی در گجرات و بنگالی در بنگال. مسلمانانی سنی‌اند که دینداری‌شان به شدت بر زیارتگاه‌ها، سالگرد اولیا و نذر تکیه دارد، نوعی از دینداری که جنبش‌های اصلاح‌گر مدت‌هاست آن را نمی‌پسندند. ازدواج تا حد زیادی درون جامعه می‌ماند و شورای ریش‌سفیدان هنوز اختلافات را حل‌وفصل می‌کند و قواعد خاص خود را اجرا می‌کند. خود این نام دولبه است: نشانی از نسب بردن از پیروان یک ولی، و واژه‌ای که عامه‌ی مردم، نه همیشه با مهربانی، برای هر کسی به کار می‌برند که از اجرای نمایش امرار معاش می‌کند.