اروتیک لایاپ‌ها

وقتی به بیشتر بوتانی‌ها بگویید «لایا»، زنی را با کلاه بامبوی نوک‌تیز در ذهنشان مجسم می‌کنند. لایاپ‌ها جامعهٔ کوچکی هستند که در لایا و اطراف آن زندگی می‌کنند، روستایی مرتفع در ناحیهٔ گاسا در دورافتاده‌ترین شمال‌غرب بوتان. این روستا در حدود 3,800 متری و زیر قله‌های برفی، نزدیک مرز تبت قرار دارد. آنان در درجهٔ اول چوپان‌اند. یاک‌ها بار آنان را حمل می‌کنند، به آنان غذا و پوشاک می‌دهند و حیوانات ریتم سال را تعیین می‌کنند. رفتن به دره‌ها مدت‌هاست که راه تبدیل کره، پنیر و گوشت خشک به برنج و کالاهای دیگری است که سرزمین‌های مرتفع نمی‌توانند تولید کنند. تبت درست آن‌سوی گردنه‌ها قرار دارد و زندگی روزمرهٔ لایا بیش از مزارع برنج مرکز بوتان به فلات شباهت دارد.

زبانشان، لایاخا، زبانی تبتی‌تبار است که با دزونگخا، زبان ملی بوتان، خویشاوندی نزدیک دارد. بوتانی‌های اهل دشت هنوز تفاوت را فوراً تشخیص می‌دهند. لوناپ‌های لونانا، که حتی دورافتاده‌تر هم هستند، به زبانی نزدیک به آن سخن می‌گویند. در دین، لایاپ‌ها از بودیسم دروک‌کاگیوی بوتان پیروی می‌کنند، اما در لایا این دین در کنار وفاداری‌های کهن‌تر به خدایان محلی کوه و مکان قرار دارد. مردم هنوز با پیشکش‌ها این خدایان را خشنود نگه می‌دارند، زیرا باور دارند آب‌وهوا، گله‌ها و سلامتی همگی به آنان وابسته است.

لباس جایی است که لایاپ‌ها بیش از همه متمایز می‌شوند. زنان کلاه مخروطی از بامبوی بافته‌شده با سیخ نازکی در قله‌اش می‌پوشند، همراه با ردای بلند تیره از پشم یاک و گوسفند. موهایشان را در کشوری که موی کوتاه مدت‌هاست معمول زنان بوده، بلند نگه می‌دارند. زیورآلات نقره و رشته‌های مهره لباس را کامل می‌کنند. برای بسیاری از زنان این هنوز لباس روزمره است، نه چیزی که برای جشن‌ها نگه داشته شود.

دو دههٔ گذشته لایا را سریع‌تر از قرن‌های پیش از آن دگرگون کرده است. در سال 2004 بوتان برداشت کوردیسپس را، قارچ انگلی شبیه کرم که در طب چینی ارزشمند است، قانونی کرد. از آن زمان، جمع‌آوری بهاره آن از دامنه‌های مرتفع پول واقعی به خانوارهای ارتفاعات آورده است. پنل‌های خورشیدی، تلفن و آموزش به دنبال آن آمد و بسیاری از جوانان لایاپ اکنون سال‌ها را دور از خانه در تیمفو یا فراتر از آن می‌گذرانند. از سال 2016 لایا میزبان جشنوارهٔ Royal Highlander Festival است که چوپانان و یاک‌هایشان را از سراسر شمال گرد هم می‌آورد. این روستا همچنین ایستگاهی روی مسیر Snowman Trek است که از سخت‌ترین مسیرهای کوهپیمایی هیمالیا به شمار می‌رود. گردشگری و پول کوردیسپس جای گله‌ها را نگرفته‌اند، اما گله‌داری یاک را به یکی از چند راه امرار معاش تبدیل کرده‌اند، نه تنها راه.