اروتیک خیانگ‌ها

خیانگ‌ها یکی از کوچک‌ترین قوم‌های منطقه‌ی تپه‌های چیتاگونگ در جنوب‌شرقی بنگلادش‌اند: چند هزار نفر در روستاهای پراکنده در سراسر ناحیه‌های رانگاماتی و باندربان. خودشان را هیو می‌نامند. خیانگ نامی است که همسایگانشان به کار می‌برند، و همان واژه‌ای است که پس از عبور از زبان برمه‌ای به چین تبدیل شد. این ریشه‌شناسی بیشتر داستان را بازگو می‌کند. خیانگ‌ها شاخه‌ای غربی و جداافتاده از جهان چین‌ها هستند که به‌واسطه‌ی یک مرز ملی و چندین قرن واگرایی، از نزدیک‌ترین خویشاوندانشان، یعنی آشو چین‌های دشت‌های غربی میانمار، جدا شده‌اند.

روایت خودشان از چگونگی رسیدنشان به اینجا، داستانی درباره‌ی بازماندن و جاماندن است. بنا بر این سنت، پادشاهی خیانگی در زمان جنگ از آراکان به این تپه‌ها آمد و سرانجام بازگشت، و ملکه‌ی جوان‌تر و باردارش را همراه گروهی از پیروانش بر جای گذاشت. خیانگ‌های امروزی خود را فرزندان کسانی می‌دانند که ماندند. زبان هم به همین سو اشاره دارد. هیو به شاخه‌ی جنوبی زبان‌های کوکی-چین در خانواده‌ی سینو-تبتی تعلق دارد، به آشو نزدیک است، از ماروما که در اطرافش بدان سخن می‌گویند دور است و با چاکما و بنگالی هیچ پیوندی ندارد. بیشتر بزرگسالان ناگزیر چندزبانه‌اند و در بازار به ماروما یا بنگالی، و در مدرسه به بنگالی روی می‌آورند. زبان‌شناسان توصیف کاملی از هیو را تنها اخیراً تهیه کرده‌اند و آن را در شمار زبان‌های در خطر قرار می‌دهند: در جامعه‌ی گفتاری به این کوچکی، تغییر زبان چند خانواده زیانی قابل اندازه‌گیری است.

این جامعه به دو بخش لایتو و کونگتو تقسیم می‌شود، تقسیمی که معمولاً به‌صورت دشت‌نشین و کوهستان‌نشین توصیف می‌شود. روستاهای کوهستانی به‌طور سنتی از جوم زندگی می‌کردند، یعنی کشاورزی چرخشیِ سوزاندن و بریدن که در کل منطقه رایج است؛ برنج، سبزیجات و پنبه با هم روی یک دامنه‌ی پاک‌شده کاشته می‌شود، در حالی که خانوارهای دره‌نشین بر زمین‌های شخم‌زده کار می‌کنند. زمین فشار دائمی است. برنامه‌های شهرک‌سازی، ذخیره‌گاه‌های جنگلی و مزارع درختکاری، دامنه‌هایی را که برای جوم در دسترس بود در سراسر تپه‌ها کاهش داده‌اند، و گروهی به این اندازه وزن کافی برای مقاومت ندارد. توافق صلح سال ۱۹۹۷ به خیانگ‌ها یک کرسی در شورای منطقه‌ای می‌دهد که با پنج قوم کوچک دیگر تقسیم می‌شود. بیشتر خیانگ‌ها بودایی تراوادا هستند، در همان سنتی که همسایگان ماروایشان دارند، و اقلیت قابل‌توجهی پس از فعالیت‌های مبلغان مسیحی در سده‌ی بیستم مسیحی شده‌اند. زیر هر دو، عادتی کهن‌تر جریان دارد: حساب‌کردن با ارواح تپه، جویبار و خانه، که بیش از همه در کاشت، برداشت و هنگام بیماری دیده می‌شود.