اروتیک جیرل‌ها

جیرل‌ها مردمی از یک دره‌اند. حدود شش هزار نفرند و کانونشان جیری و دره‌ی همسایه‌اش سیکری است، در ناحیه‌ی دولاخا در تپه‌های شرق نپال، در ارتفاع حدود 1,900 متری، و تقریباً همه‌ی کسانی که خود را جیرل می‌دانند ریشه‌ی خانوادگی‌شان را به آنجا می‌رسانند. داستان منشأ خودِ آنان را میان دو همسایه قرار می‌دهد، شرپاها در بالادست و سونوارها در پایین‌دست، و گفته می‌شود که جیرل‌ها از ازدواج میان این دو پدید آمده‌اند. هر تاریخی که پشت این روایت باشد، جایگاه آنان را خوب توصیف می‌کند. آنان ذرت، ارزن، گندم و سیب‌زمینی را بر دامنه‌های پله‌پله کشت می‌کنند، دام نگه می‌دارند، و در ارتفاع میانی زندگی می‌کنند، میان کاست‌های هندوی تپه‌نشینِ پایین‌دست و کوهستان‌نشینان بودایی بالادست، و از هر دو سو وام می‌گیرند.

زبان پیوند شمالی آنان را آشکار می‌کند. جیرلی از زبان‌های تبتی‌تبار است، از نزدیکان زبان شرپایی و از خویشاوندان دورتر تبتیِ لهاسا، و اگر نوشته شود با خط دوناگری نوشته می‌شود. تقریباً همه‌ی جیرل‌ها نپالی هم حرف می‌زنند و بسیاری از جوانان نپالی را زبان نخست خود می‌دانند. دین نیز به همین شیوه لایه‌لایه است. جیرل‌ها بودایی‌اند و لاماهای روستایی خود را دارند که مراسم تدفین و جشن‌های بودایی را برگزار می‌کنند، اما بیماری، بدشانسی و گرفتاری با ارواح به فومبو تعلق دارد، شمن‌هایی که در مجالس خلسه‌ی شبانه با طبل‌نوازی کار می‌کنند و در آیین‌های خدایان تبار نیز خدمت می‌کنند. داشین و تیهار نیز جشن گرفته می‌شود، که نشانه‌ی آن است که دولت هندو از چه زمان‌های دوری بخشی از واقعیت زندگی در این سرزمین بوده است. جامعه بر پایه‌ی تبارهای پدرتبار اداره می‌شود: فرد با جیرلی ازدواج می‌کند، اما هرگز با کسی از تبار خودش.

دو تازه‌وارد بیرونی دره را دگرگون کردند. یک طرح توسعه‌ی سوئیسی اواخر دهه‌ی 1950 در جیری مستقر شد و بیمارستان و یک مزرعه‌ی دامداری آورد، و جاده‌ای که با حمایت سوئیس از لاموسانگو ساخته شد و اواسط دهه‌ی 1980 به پایان رسید، شهر را نقطه‌ی آغاز سفرهای کوهپیمایی به اورست کرد، تا آن‌که پروازها به لوکلا بیشتر این رفت‌وآمد را از آن گرفتند. تازه‌وارد دوم علمی بود. از دهه‌ی 1980 دانشمندان ژنتیک با جیرل‌ها بر سر استعداد ارثی به عفونت کرم‌های روده کار کردند و بعدها بر رشد کودکان و بیماری‌های چشم. چون جامعه کوچک است، بیشتر در درون خود ازدواج می‌کند و شمار زیادی از آنان در پژوهش‌ها شرکت کردند، پژوهشگران شجره‌نامه‌ی گسترده‌ی واحدی با بیش از دو هزار نفر گرد آوردند که از بزرگ‌ترین شجره‌نامه‌های مستند در ژنتیک انسانی است. قومی که کمتر غریبه‌ای نامش را شنیده، در فهرست منابع شمار بسیار زیادی از مقاله‌ها ظاهر می‌شود.

زلزله‌ی 12 مه 2015 که مرکزش نزدیک دولاخا بود، بخش بزرگی از مسکن جیری را ویران کرد، و بازسازی، همراه با مهاجرت کارگری به کاتماندو و خارج از کشور، سال‌های پس از آن را پر کرده است. نپال جیرل‌ها را به‌عنوان یک ملیت بومی به رسمیت می‌شناسد و سازمان‌های اجتماعی محلی تلاش می‌کنند زبانی کوچک را در زندگی روزمره زنده نگه دارند.