اروتیک یاس‌ها

یاس‌ها مجارهایی هستند با گذشته‌ای ایرانی که هرگز کاملاً از آن دل نکنده‌اند. نیاکانشان آلان‌ها بودند، مردمی اسب‌پرور از استپ‌های شمال قفقاز، که در دهه 1240 همراه با کومان‌ها، رانده‌شده به سوی غرب به دست مغول‌ها، به حوضه کارپات آمدند. بلای چهارم آنان را در دشت هموار میان رودخانه‌های زاگیوا و تارنا، در شمال‌شرقی بوداپست، ساکن کرد و آن قطعه زمین، یعنی یاسشاگ، هنوز در اختیار ایشان است: مجموعه‌ای از شهرها که بیشترشان این نام را به صورت پیشوند دارند: یاسبرنی، یاساپاتی، یاساروکسالاش، یاسفنیسارو. زبانشان زود از میان رفت و تا سده شانزدهم ناپدید شده بود، و آنچه از آن باقی مانده یکی از عجیب‌ترین خرده‌پاره‌های بازمانده در فقه‌اللغه اروپاست. حدود چهل واژه با شرح لاتینی، که پشت یک سند دادگاهی سال 1422 نوشته شده، قرن‌ها در آرشیو ملی مجارستان ناخوانده ماند تا سال 1957 که کسی سرانجام فهمید چه چیزی در دست دارد. یک آسی می‌تواند بیشتر فهرست را بی‌کمک بخواند: dan به معنای آب، bah به معنای اسب، fit به معنای گوشت، sana به معنای شراب. همین یک صفحه تمام مجموعه متنی برجامانده است.

آنچه یاس‌ها گرامی می‌دارند نبرد نیست، بلکه یک خرید است. آنان زمین خود را با شرایط ممتاز در اختیار داشتند، خودگردان و آزاد از رعیتی، در ازای خدمت سواره به تاج، تا سال 1702 که لئوپولد یکم، با کمبود نقدینگی، کل ناحیه یاس و کومان را به شوالیه‌های توتونی فروخت و مناطق آزاد بیدار شدند و دیدند ملک دیگری شده‌اند. چهار دهه دعوای حقوقی کردند، سپس خود را بازخرید کردند: نیم میلیون فورینت از میان شهرهای خود گرد آوردند و در سال 1745 برای آزادی‌شان به ماریا ترزا پرداختند. خانوارهایی که پرداخت کردند redemptus شدند و سهمی از زمین مشاع گرفتند؛ آنان که نتوانستند، irredemptus ماندند و این خط فاصل نسل‌ها در جامعه محلی جریان داشت. روز بازخرید، 6 مه، هنوز تاریخ مهم اینجاست. آنان کاتولیک رومی‌اند و آشکارا چنین‌اند؛ بلوکی کاتولیک در بخشی از دشت بزرگ که پیرامونشان کالوینیست شد، از جمله هم‌پیمانان قدیمی‌شان، کومان‌ها. یاسی بودن امروز هویتی منطقه‌ای است نه ملیتی: به زبان مجاری سخن می‌گویند و در هیچ سرشماری اقلیت‌ها نمی‌آیند. آنان همچنین کاپیتان تشریفاتی یاس را انتخاب می‌کنند، گردهمایی جهانی برای کسانی که پراکنده شده‌اند برگزار می‌کنند، و در یاسبرنی شیپور عاجی حکاکی‌شده‌ای از کار بیزانسی نگه می‌دارند که قرن‌ها نشان آنان بوده و افسانه آن را به یک سردار مجار از سده دهم نسبت می‌دهد که هیچ ربطی به آنان نداشت. پژوهش‌های اخیر بر DNA باستانی گورهای قرون وسطایی منطقه همان چیزی را یافت که فهرست واژگان پیش‌تر حاکی از آن بود: تبار قفقازی که در سده سیزدهم رسید و از آن زمان پیوسته کم‌رنگ‌تر شده است.