اروتیک آبزاخ‌ها

از یک چرکس بپرسید کدام طایفه، و ابزاخ یکی از دوازده پاسخ ممکن است: دوازده طایفه، دوازده ستاره‌ی طلایی روی پرچم سبز. ابزاخ‌ها پرشمارترین آن‌ها بودند و به گفته‌ی مردم، سخت‌رام‌نشدنی‌ترین. در اواخر سده‌ی هجدهم، عوام آن‌ها قدرت اشراف موروثی را شکستند و پس از آن، امور ابزاخ‌ها در مجلسی علنی به نام خاسه حل‌وفصل می‌شد، نه به دست شاهزادگان. آنچه آنجا تصمیم گرفته می‌شد برای همه‌ی کسانی که برای بحث درباره‌ی آن برخاسته بودند الزام‌آور بود. سرزمین آن‌ها دامنه‌ی شمالی قفقاز غربی بود: جنگل‌های راش و بلوط که دره‌های رودهای کوردژیپس، پشخا، پشیش و پسکوپس آن را بریده‌اند، رودهایی که به سوی رود کوبان سرازیر می‌شوند، در آنچه امروز جمهوری آدیگه‌یا در فدراسیون روسیه و منطقه‌ی کراسنودار نامیده می‌شود. ابزاخ‌های کوهستان با اسب، گاو و مزرعه‌های کوچک در دره‌های بالایی می‌ماندند؛ ابزاخ‌های دشت کوهپایه‌ها را کشت می‌کردند و بیشتر با دشت سروکار داشتند، و هنوز این دو بخش جدا شمرده می‌شوند.

به زبان آدیغه‌ای، یا چرکسی غربی، یکی از زبان‌های قفقازی شمال‌غربی سخن می‌گویند؛ خانواده‌ای کوچک که تنها خویشاوندان زنده‌اش کاباردینی، آباظه‌ای و آبخازی‌اند، و هیچ پیوند اثبات‌شده‌ای با چیزی بیرون از قفقاز ندارد. این زبان مجموعه‌ی عظیمی از همخوان‌ها را در برابر مجموعه‌ای از مصوت‌ها دارد که به اندک بودنش مشهور است. گویش ابزاخی محافظه‌کار و آن‌قدر متمایز است که گویشوران دیگر فوراً آن را تشخیص می‌دهند، و چون معیار ادبی آدیگه‌یا بر پایه‌ی تیمرگوی ساخته شده، ابزاخ‌ها در خانه نسخه‌ای از زبانشان را می‌خوانند و می‌نویسند که کاملاً از آنِ خودشان نیست. اسلام دیر وارد شد و تنها در سده‌ی نوزدهم ریشه گرفت، سنی و حنفی. در جریان جنگ با روسیه، محمد امین که از داغستان به‌عنوان جانشین شامل به غرب فرستاده شده بود، دادگاه‌های شرعی در سراسر سرزمین ابزاخ‌ها برپا کرد و قانون تازه را در رقابتی آشکار با خابزه قرار داد، آیین عرفی‌ای که میزبانی، احترام به بزرگ‌ترها، متانت در جمع و تعهدات در برابر مهمان را تنظیم می‌کرد. خابزه شکست نخورد. جنگ در سال 1864 با تبعید دسته‌جمعی چرکس‌ها به امپراتوری عثمانی پایان یافت و ابزاخ‌ها تقریباً به‌طور کامل رفتند. بیشترِ آن‌هایی که امروز زنده‌اند در ترکیه‌اند، با جوامعی در اردن و سوریه و روستایی در جلیل، و تنها بقایای اندکی در قفقاز مانده‌اند. جگو، گردهمایی رقص که به دست یک مجری مراسم منصوب اداره می‌شود، هنوز جایی است که بخش عمده‌ای از این هویت از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شود.