اروتیک جدران‌ها

جدران که در انگلیسی بیشتر با نام Zadran شناخته می‌شوند و Dzadran نیز نوشته می‌شود، قبیله‌ای پشتون‌اند که به بخشی از رشته‌کوه‌های جنوب‌شرقی افغانستان پیوند دارند. سرزمین آنان زمین شیب‌دار و جنگلی‌ای است که ولایت‌های پکتیا، خوست و پکتیکا در آن به هم می‌رسند. این منطقه پیچی از ستیغ‌ها و دره‌های تنگ است که تحلیلگران غربی به مرور آن را قوس زادران نامیدند. جاده گردیز به خوست از میان آن و از روی گردنه ستی‌کندو بالا می‌رود. در بیشتر تاریخ معاصر، هر کسی که می‌خواست این جاده باز بماند ناچار بود با مردمی که در امتداد آن زندگی می‌کنند کنار بیاید.

آنان به زبان پشتو سخن می‌گویند، زبانی ایرانی شرقی از خانواده هندواروپایی و زبان مشترک همه پشتون‌ها. نام آنان چند املای گوناگون دارد، زیرا یکی از آواهای پشتو از گویشی به گویش دیگر و از نویسنده‌ای به نویسنده‌ای دیگر به شکلی متفاوت تلفظ و نوشته می‌شود. از نظر شجره‌نامه به کرلانی تعلق دارند، شاخه‌ای از قبایل پشتون که در مناطق کوهستانی مرز افغانستان و پاکستان ریشه دارد و منگل و وزیر را نیز دربر می‌گیرد. در لویه پکتیا، نامی که منطقه بزرگ‌تر پکتیا با آن شناخته می‌شود، قبیله هنوز در اداره روزمره امور اهمیتی بیش از بیشتر نقاط افغانستان دارد. کابل معمولاً از راه چانه‌زنی با ریش‌سفیدان بر این منطقه حکومت کرده است، نه با صدور دستور.

آنان مسلمانان سنی پیرو مذهب حنفی‌اند و ایمانشان در کنار پشتونوالی قرار دارد، آیین نانوشته مهمان‌نوازی، پناه‌دهی، شرف و تصمیم‌گیری جمعی. اختلاف‌ها در برابر جرگه، شورای ریش‌سفیدان، مطرح می‌شود. در بسیاری از جامعه‌ها، احکام جرگه با پشتوانه اربکی اجرا می‌شود: مردانی که قبیله برای نگهبانی از زمین‌های مشترک و اجرای تصمیم‌های ریش‌سفیدان برمی‌گزیند. دولت‌های افغانستان و ارتش‌های خارجی هر دو کوشیده‌اند این رسم را به کار گیرند، با نتایجی نایکسان.

تاریخ معاصر آنان از دل درگیری با دولت می‌گذرد. جنگجویان جدران در شورش‌های قبیله‌ای علیه کابل در اواسط دهه 1940 نقشی پیشرو داشتند. در دهه 1980 کوهستان‌هایشان به سنگر مجاهدین در برابر حکومت مورد حمایت شوروی بدل شد و جلال‌الدین حقانی، یکی از شناخته‌شده‌ترین فرماندهان آن جنگ، از جدران بود. شبکه‌ای که نام او را به جنگ‌های بعدی برد، دلیل آن است که بسیاری از بیگانگان نخستین بار از راه گزارش‌های جنگی با این قبیله آشنا می‌شوند. این دیدگاهی محدود است. بیشتر جدران کشاورز، دامدار، بازرگان و کارگر مزدبگیرند و بسیاری از مردان این منطقه سال‌ها در کشورهای حوزه خلیج فارس کار کرده‌اند. زندگی روستایی هنوز بر محور زمین، تبارها، برداشت محصول و ازدواج‌هایی می‌گردد که میان خانواده‌ها ترتیب داده می‌شود.