اروتیک ناسار

ناسار قبیله‌ای پشتون است که هویتش بیش از آن‌که از یک دره برآمده باشد، از یک مسیر شکل گرفته است. طی نسل‌ها خانوارهایشان با فصل‌ها جابه‌جا می‌شدند. تابستان‌ها در مراتع بلند مرکز و جنوب‌شرق افغانستان به سر می‌بردند و زمستان‌ها در دشت‌های گرم شرق کوه‌های سلیمان، در آنچه اکنون پاکستان است، و شترها خیمه، غله و کودکان را میان این دو منطقه حمل می‌کردند. از نظر تبار به غلجی تعلق دارند، کنفدراسیون بزرگ شرق افغانستان که قبایل هوتک، توخی و خروتی را نیز در بر می‌گیرد. مقامات بریتانیایی آنان را در زمره پاوینده‌ها دسته‌بندی کردند، نامی که خودشان برای قبایل تجاری کوچ‌رو مناطق مرزی به کار می‌بردند. در افغانستان واژه گسترده‌تر کوچی است که از فارسی به معنای کوچ آمده است. زبانشان پشتو است، زبانی ایرانی شرقی که دری در شمال و غرب آن و سرائیکی و پنجابی در دشت سند در شرق آن رایج است. آنان مسلمانان سنی مذهب حنفی‌اند و افزون بر این بر اساس پشتونوالی زندگی می‌کنند: قانون نانوشته میزبانی، آبرو، پناه‌دهی و انتقام که تعیین می‌کند اردوگاه با میهمانان، رقبا و اعضای خود چگونه رفتار کند. خانوارهای کوچ‌نشین در کیژدی زندگی می‌کنند، چادری سیاه و کوتاه از موی بز بافته. لباس زنان کوچی از پرکارترین پوشاک‌های منطقه است، سنگین از گلدوزی، مهره، سکه و نقره که ذخیره‌ای از ثروت خانواده نیز به شمار می‌روند و می‌توانند آن‌ها را با خود ببرند.

مرزی که روی جاده کشیده شد

آن زندگی فصلی بر نقشه‌ای ساخته شده بود که مرزهای سخت نداشت. گردنه گومال دروازه سنتی بود و کاروان‌ها زمانی خشکبار، پشم و اسب را به بازارهای هند می‌بردند و با پارچه، شکر و کالاهای صنعتی بازمی‌گشتند. خط دیورند در سال 1893 مرزی در عرض این مسیر کشید. تقسیم 1947 بازارهای دورتر در شرق را بست و در 1961 پاکستان، در اوج اختلافش با کابل بر سر پشتونستان، عبور کوچ‌نشینان را محدود کرد و بسیاری از خانوارها را ناچار به انتخاب یک طرف کرد. جنگ‌هایی که از اواخر دهه 1970 افغانستان را در بر گرفتند، آسیب عمیق‌تری زدند. گله‌ها از میان رفتند، اردوگاه‌های پناهندگان جای اردوگاه‌های چرا را گرفتند و بسیاری از ناسارها اکنون زندگی یکجانشین دارند و به عنوان کشاورز و بازرگان در روستاها و شهرهای دو سوی مرز زندگی می‌کنند. برخی خانوارها هنوز کوچ می‌کنند. چرای تابستانی در ارتفاعات مرکزی، جایی که مراتع کوچیان با زمین‌هایی که جوامع هزاره کشت می‌کنند هم‌پوشانی دارد، همچنان برای چوپانان، از جمله ناسارها، یک نزاع سیاسی است.