اروتیک غربتی‌ها

نام این قوم معنای زیادی دارد. غربت صورت فارسیِ واژه‌ای عربی به معنای تبعید است، یعنی حالِ غریب بودن و دور بودن از وطن. این نام با قومی همخوانی دارد که مدت‌ها بیشتر با جابه‌جایی تعریف شده‌اند تا با قلمروی ثابت. غربتی‌ها بیشتر در افغانستان و ایران زندگی می‌کنند. آنچه آنان را یک گروه می‌سازد نه نقشه، بلکه سنت تجاری مشترک، زبان واحد و شبکه‌های خانوادگی نزدیکی است که در طول نسل‌ها و در زندگی در راه پابرجا مانده‌اند.

معیشت آنان به‌طور سنتی از صنعت و تجارت با روستاهای ساکن تأمین می‌شده است. در افغانستان، خانواده‌های غربتی بیش از همه به ساختن الک و قاب دهل و دف شناخته می‌شوند. کشاورزان به این کالاهای روزمره نیاز داشتند، اما به‌ندرت خودشان آن‌ها را می‌ساختند. گروه‌های خانوادگی مسیرهای مشخصی را می‌پیمودند و در حاشیه روستاها اردو می‌زدند تا کالاهای خود را بفروشند و تعمیر کنند، سپس کوچ می‌کردند. زبان مادری آنان فارسی است که در سوی افغانی دری نامیده می‌شود. این ویژگی آنان را از چند گروه کوچ‌نشین دیگر در افغانستان جدا می‌کند که زبانشان ریشه در شبه‌قاره هند دارد. میان خودشان نیز واژگان خصوصی دارند که مشتریانشان نمی‌توانند آن را دنبال کنند، امری رایج در حرفه‌هایی که بر چانه‌زنی با بیگانگان بنا شده‌اند.

آنان مسلمان‌اند و در عمل دینی شباهت زیادی به همسایگانشان دارند. اما از نظر اجتماعی، مرز میان غربتی‌ها و آن همسایگان همواره تیز بوده است. افغان‌ها غالباً آنان را با دیگر گروه‌های کوچ‌نشین زیر برچسب جات قرار داده‌اند، واژه‌ای که بار تحقیر دارد و افرادی که با آن نامیده می‌شوند معمولاً آن را نمی‌پذیرند. در ایران، خود غربتی به توهینی رایج برای هر کسی بدل شده که سرگردان یا کولی شمرده شود. بیگانگان از دیرباز فرض کرده‌اند که پیوندی با اقوام دوم و رومانی وجود دارد. هنوز روشن نیست که آیا این پیوند واقعی است یا این گروه‌ها صرفاً کار مشابه و همان داغ اجتماعی را دارند.

نیم قرن گذشته برای شیوه زندگی قدیمی سخت بوده است. جنگ در افغانستان از سال 1978 به بعد، آوارگی‌های پی‌درپی و کالاهای کارخانه‌ای ارزان، هم مسیرهای سفر و هم بازار کالاهای دست‌ساز را تنگ کرده‌اند. بسیاری از خانواده‌ها در حاشیه شهرها و شهرک‌ها ساکن شده‌اند و در آنجا حرفه‌های قدیمی را با کار روزمره و تجارت کوچک ترکیب می‌کنند. آنان همچنان به پیوندهای خانوادگی و به حس جدا بودنی که نامشان همواره با خود داشته، وفادارند.