اروتیک وپس‌ها

وپسی‌ها مردمی هستند که وقایع‌نامه‌های روسی قرون وسطا آنان را «وس» می‌نامیدند؛ آنان در میان قبیله‌هایی آمده‌اند که، به روایت آن وقایع‌نامه‌ها، شاهزادهٔ وارنگی روریک را در سال 862 به فرمانروایی دعوت کردند. آنان هنوز هم همان‌جا هستند که وقایع‌نامه‌نویسان قرارشان داده بودند: در جنگل‌های میان دریاچهٔ اونگا و دریاچهٔ لادوگا، در شمال غربی روسیه. قلمرو آنان زمانی بسیار بزرگ‌تر بود. وس‌ها بر مسیر پوست‌فروشی به‌سوی جنوب، به بلغارِ ولگا، ساکن بودند و جغرافی‌دانان عرب از «ویسو» نوشته‌اند، مردمی شمالی که پوست‌های خود را به بلغارهای کنار ولگا می‌فرستادند. استقرار روس‌ها و کلیساهای ارتدوکس در سده‌های بعد بیشترشان را در خود حل کرد. آنچه باقی ماند در دورافتاده‌ترین نقاط ماند و امروز تنها چند هزار نفر هنوز خود را وپس می‌نامند که بیشترشان سالخورده و روستایی‌اند.

زبان آنان به شاخهٔ فینی خانوادهٔ اورالی تعلق دارد، در کنار کارلیایی، فنلاندی و استونیایی، و در این گروه عضوی متفاوت است. این زبان تناوب همخوان‌ها را ندارد، همان دگرگونی‌ای که تقریباً هر اسم در فنلاندی و کارلیایی را شکل می‌دهد، و هماهنگی واکه‌ای آن بیشتر از میان رفته است. همچنین لایه‌ای ضخیم از واژه‌های وام روسی را در خود دارد. معیار نوشتاری با خط لاتین در اوایل دهه 1930 ساخته شد، در تصفیه‌های 1937 متوقف شد و پس از 1989 بازسازی گردید. روزنامهٔ Kodima از سال 1993 به زبان وپسی از پتروزاوودسک منتشر می‌شود و این زبان در دانشگاه آنجا تدریس می‌شود، اما یونسکو آن را در شمار زبان‌های به‌شدت در خطر قرار داده است.

سه شاخه وجود دارد. وپس‌های شمالی در ساحل جنوب‌غربی دریاچهٔ اونگا در جمهوری کارلیا، پیرامون روستای شلتوزرو زندگی می‌کنند و همان گروهی هستند که بیگانگان بیشتر با آن روبه‌رو می‌شوند. وپس‌های میانی در امتداد رود اویات، در استان‌های لنینگراد و ولوگدا، سکونت دارند. وپس‌های جنوبی که کوچک‌ترین شاخه‌اند، پیرامون بوکسیتوگورسک زندگی می‌کنند. وپس‌های شمالی مردم سنگ‌اند: کوارتزیت سرخ‌فام شوکشا را که سنگ‌تراشانشان استخراج می‌کردند، در تابوت ناپلئون در پاریس و در آرامگاه لنین در میدان سرخ به کار رفت.

وپسی‌ها قرن‌هاست که ارتدوکس‌اند و تقویم کلیسایی زندگی روستایی را سامان می‌دهد. در زیر این لایه، جنگل همچنان ارباب دارد، mecižand، که مؤدبانه از او خواسته می‌شود گاوهای گم‌شده را بازگرداند، و حمام قواعد و روح ویژهٔ خود را دارد. تشییع جنازه‌ها با سوگ‌سروده‌هایی همراه است که زنان بداهه می‌سرایند، و در روزهای یادبود، غذا بر سر گور مردگان گذاشته می‌شود. احیای فرهنگی از اواخر دهه 1980 دستاوردهای متواضعی داشته است: موزهٔ مردم‌شناسی در شلتوزرو، ولوست ملی وپسی در کارلیا که از سال 1994 به مدت یک دهه دوام آورد، جشنوارهٔ تابستانی Elon pu، درخت زندگی در روستای وینیتسی در شاخهٔ میانی وپس‌ها، و در سال 2006 جایگاهی در فهرست روسیه برای اقوام بومی کم‌شمار شمال که از حمایت حقوقی برخوردار است.