اروتیک کارلیایی‌های تور

کارلی‌های تور کارلی‌هایی هستند که سرانجام صدها مایل دورتر از کارلیا ساکن شدند. اجدادشان در اطراف دریاچه لادوگا و شهر دژ قدیمی کورلا کشاورزی و ماهیگیری می‌کردند. وقتی پیمان استولبوو آن منطقه را در سال 1617 به سوئد واگذار کرد، خانواده‌های ارتدوکس خود را زیر تاج و تخت لوتری یافتند، با روحانیون لوتری و مالیات‌های تازه. بسیاری از آنان ترک دیار کردند. در دهه‌های بعد، و در موجی بزرگ‌تر پس از جنگ روس و سوئد بین سال‌های 1656 تا 1658، به سمت جنوب و شرق کوچ کردند. در اطراف بزتسک ساکن شدند، بر زمینی که دوران آشوب آن را خالی کرده بود، و مسکو از داشتن کشاورزان در آنجا خشنود بود. نزدیک به چهار قرن بعد، نوادگانشان هنوز در روستاهای استان تور زندگی می‌کنند، در اطراف لیخوسلاول، ماکساتیخا، رامشکی، اسپیروو و ویسیگونسک، با روسی‌زبانانی در هر طرف.

ایمان و زبان، آنان را کنار هم نگه داشتند، اما در جهت‌های مخالف می‌کشیدند. ارتدوکسی نخستین دلیل ترک دیارشان بود و آنان را درون جهان روسی نگه داشت. زبان، آنان را از آن جدا نگه می‌داشت. گفتارشان گویشی از کارلیایی اصیل است، زبانی فینی از خانواده اورالی و خویشاوند نزدیک فنلاندی. جدا از دیگر کارلی‌ها، راه خود را رفت: واژگان روسی فراوانی وام گرفت اما دستور زبان فینی‌اش را حفظ کرد، و گویش‌های محلی از یک گروه روستا تا گروه بعدی به‌طور محسوسی متفاوت‌اند. کارلیایی تور نیز از نخستین شکل‌های کارلیایی بود که در چاپ ظاهر شد. ترجمه‌ای از انجیل متی به آن در اوایل قرن نوزدهم منتشر شد، زمانی بسیار پیش از آنکه بیشتر کارلی‌ها چیزی به زبان خودشان در اختیار داشته باشند.

قرن بیستم برایشان سخت بود. دولت شوروی در سال 1937 ناحیه ملی کارلیایی را با مرکزیت لیخوسلاول ایجاد کرد و برای این زبان یک معیار نوشتاری برای مدارس و نشر تعیین کرد. این ناحیه در سال 1939 منحل شد و پشتیبانی رسمی از زبان نیز با آن از میان رفت. جنگ، جمعی‌سازی کشاورزی و جذابیت شهرها بقیه کار را کردند. سرشماری‌ها زمانی بیش از صد هزار کارلی را در منطقه شمارش کرده بودند. امروز تنها چند هزار نفر باقی مانده‌اند که بیشترشان سالخورده و روستایی‌اند. با این همه، کارلیایی تور خاموش نشده است. انجمن‌های فرهنگی، گروه‌های موسیقی محلی و علاقه‌مندانی که واژه‌نامه و کتاب‌های آموزشی مقدماتی گرد می‌آورند آن را در کاربرد نگه می‌دارند و در برخی روستاها هنوز می‌توان شنید که در خانه به آن سخن گفته می‌شود.