اروتیک سونوار

سونووارها خود را کوئیتس می‌نامند و زبانشان را کوئیتس لو. نام بیرونی آنان را به رودخانه سون کوشی پیوند می‌دهد، رودی که آب سرزمینی را که قرن‌ها در آن کشاورزی کرده‌اند زهکشی می‌کند: تپه‌های میانی شرق نپال میان سون کوشی، لیخو و مولونگ، در جایی که اکنون ناحیه‌های اوخالدهونگا، رامه‌چاپ، دولاخا و سولوخومبو است. این سرزمین دامنه‌های پلکانی در ارتفاع میانی است، پایین‌تر از سرزمین‌های مرتفع شرپاها و بسیار بالاتر از دشت‌ها، که در آن ارزن، ذرت و برنج کشت می‌شود و گاومیش‌ها و بزها در آن می‌چرند. شمار بسیاری از سونووارها نام خانوادگی موخیا دارند، برگرفته از منصب کهن کدخدای روستا، و این تا اندازه‌ای نشان می‌دهد که این گروه در نظم محلی زیر حکومت‌های شاه و رانا در کجا جای داشت. نسب از راه طایفه‌هایی سنجیده می‌شود که در دو دسته قرار دارند، باره جات و داس جات، یعنی دوازده و ده. این خط‌های طایفه‌ای تزئینی نیستند. هنوز تعیین می‌کنند چه کسی می‌تواند با چه کسی ازدواج کند و هر خانواده موظف است به کدام خدایان نیاکانی خوراک بدهد.

این زبان کیرانتی است، شاخه‌ای از خانواده زبان‌های چینی-تبتی، و نزدیک‌ترین خویشاوندانش باهینگ و وامبوله هستند که در چند دره آن‌سوتر رایج‌اند. فعل‌هایش بار سنگینی بر دوش دارند: یک صیغه فعلی واحد می‌تواند هم کنشگر و هم کنش‌پذیر را نشان دهد، سازوکاری که در نپالی، زبانی که بر مدارس و بازار چیره است، همتایی ندارد. از این رو انتقال زبان کم‌رنگ شده و شمار کسانی که به سونوواری سخن می‌گویند کمتر از کسانی است که این نام را برای خود ادعا می‌کنند. در برابر این، یک خط نوشتاری قرار دارد. در دهه 1940 یک سونووار به نام جنتیچا الفبایی برای این زبان ساخت، یکی از معدود خط‌های ویژه‌ساخته‌ای که از میان مردمان تپه‌نشین نپال برآمده‌اند، و امروز بیشتر به‌عنوان ادعایی برای جایگاه آموزش داده می‌شود تا یک املای کاربردی. زندگی آیینی بر محور دو منصب می‌گردد، پویمبو و نگیامی، که مراسم نیاکان را برگزار می‌کنند، خدایان طایفه‌ها را خطاب قرار می‌دهند و گرفتاری‌هایی را که روحانی و نه پزشکی تعبیر می‌شوند درمان می‌کنند. فرم‌های سرشماری مدت‌هاست بیشتر سونووارها را هندو ثبت کرده‌اند و تقویم معمول به‌راستی جشن‌های هندو را در خود دارد، اما آیین‌های خانگی زیرین به سنت موندهوم تعلق دارند و سهم فزاینده‌ای از آنان اکنون صریحاً خود را کیرات ثبت می‌کنند. از قرن نوزدهم مردان سونووار به هنگ‌های گورکا جذب شدند و این کار جامعه‌هایی در دارجیلینگ، سیکیم و بوتان پدید آورد. همین کشش اکنون به سوی کاتماندو، خلیج فارس و مالزی جریان دارد. از سال 1990 این گروه به‌عنوان یکی از ملیت‌های بومی به‌رسمیت‌شناخته‌شده نپال سازمان یافته است و بخش بزرگی از نیروی کنونی صرف کلاس‌های زبان، موندهوم مکتوب و بحث بر سر این می‌شود که چه کسی کیرات به شمار می‌آید.