اروتیک قزلباش‌ها

قزلباش‌های افغانستان بیش از آنکه با یک قلمرو تعریف شوند، با چگونگی ورودشان تعریف می‌شوند. نیاکان آنان سربازان ترک‌تبار از ایران بودند، میراث‌بران قبیله‌های ترکمن کلاه‌سرخ که خاندان صفوی را به قدرت رساندند. در اواخر دهه 1730 همراه نادرشاه افشار به شرق آمدند و پس از فروپاشی امپراتوری او ماندند. احمدشاه دورانی، بنیان‌گذار دولت افغان، آنان را در ارتش و گارد سلطنتی خود جای داد. در نسل‌های پس از آن، آنان به‌عنوان نگهبانان دربار، منشی، کاتب و حسابدار به تاج افغانستان خدمت کردند. مهارت نظامی و کاتبی با هم، آنان را از آغاز به مردمی شهرنشین بدل کرد. مرکز آنان محله قدیمی چیندول کابل بود، با جامعه‌های کوچک‌تر در هرات و قندهار.

زبان ترکی تقریباً از گفتار روزمره بیرون رفته است. این جامعه به دری، یعنی فارسی کابل، سخن می‌گوید و در گفتار و زندگی روزمره، بسیاری از قزلباش‌ها به‌سختی از همسایگان تاجیک‌شان قابل تشخیص‌اند. آنچه آنان را متمایز می‌کند ایمان است. آنان در کشوری که بیشتر اهل سنت‌اند، مسلمانان شیعه دوازده‌امامی هستند و هیچ چیز دیگری سرنوشت آنان را بیش از این شکل نداده است. عزاداری محرم برای امام حسین، محور سال مذهبی است. نام تیره‌هایی چون جوانشیر و افشار همچنان به‌عنوان نشانه‌های تبار و جایگاه نگه داشته می‌شود.

نزدیکی به قدرت دو لبه داشت. جایگاه آنان نزدیک تاج و تمایل برخی رهبران برای کنار آمدن با انگلیسی‌ها در جریان جنگ‌های انگلیس و افغان، آنان را در معرض اتهام دوگانگی وفاداری قرار داد. در دوران امیر عبدالرحمن خان در اواخر قرن نوزدهم، جوامع شیعه با خصومت آشکار روبه‌رو شدند. بسیاری از قزلباش‌ها ایمان خود را پنهان نگه داشتند و از تقیه‌ای که سنت شیعه در شرایط تهدید مجاز می‌داند بهره بردند و خود را در عرصه عمومی تاجیک یا سنی معرفی کردند. برخی خانواده‌ها به هند بریتانیایی رفتند، جایی که نخبگان زمین‌دار قزلباش در لاهور ریشه دواندند. کسانی که ماندند در قرن بیستم در خدمات دولتی، پزشکی، تجارت و آموزش برجسته شدند. جنگ‌هایی که از سال 1978 آغاز شد، آنان را بار دیگر پراکنده کرد. امروز بسیاری در پاکستان، ایران، اروپا و آمریکای شمالی زندگی می‌کنند، جایی که این نام بیش از زندگی روزمره، در حافظه خانوادگی زنده است.