اروتیک قره‌داغی‌ها

قره‌داغی‌ها به نام کوهستان‌هایشان نامیده می‌شوند. قره‌داغ، که در ترکی به معنای کوه سیاه است، نام قدیمی ارتفاعات جنگلی جنوب رود ارس در استان آذربایجان شرقی ایران است. این منطقه در قرن بیستم رسماً به ارسباران تغییر نام یافت. نام جدید بر نقشه‌ها و تابلوهای راهنمای جاده‌ها نشست، اما نام قدیم در میان مردم باقی ماند. قره‌داغی‌ها پیش از هر چیز آذربایجانی‌اند و خود نیز چنین می‌گویند. در درون این ملت بزرگ‌تر، لهجه‌شان، روستاهای کوهستانی‌شان و تاریخ این بخش خاص از مرز، ایشان را از دیگران متمایز می‌کند.

در اینجا ارس بیش از یک رودخانه است. معاهداتی که به جنگ‌های ایران و روسیه پایان دادند، به‌ویژه ترکمانچای در سال 1828، آن را به مرزی امپراتوری بدل کردند. قره‌داغ در اختیار ایران ماند، در حالی که جوامع آذربایجانی‌زبان آن سوی رود به روسیه، سپس به اتحاد جماهیر شوروی و اکنون به جمهوری آذربایجان تعلق یافتند. در بیشتر دوره شوروی عبور از این خط دشوار بود. اهر، کلیبر و ورزقان شهرهای اصلی‌اند که روستاهایی میان جنگل بلوط و مراتع شیب‌دار آنها را احاطه کرده‌اند. این سرزمین اکنون به عنوان ذخیره‌گاه زیست‌کره یونسکو تحت حفاظت است. برخی خانواده‌ها همچنان گله‌های خود را میان چراگاه‌های مرتفع تابستانی و قشلاق‌ها در دشت‌های پست نزدیک رود جابه‌جا می‌کنند.

آنان به لهجه قره‌داغی زبان آذربایجانی سخن می‌گویند، زبانی از شاخه ترکی اغوزی که با ترکی استانبولی و ترکمنی خویشاوندی نزدیک دارد. مردمان آن سوی رود به آسانی آن را درمی‌یابند. در خانه، در ایران، این زبان در کنار فارسی زیست می‌کند، زبان مدرسه، دولت و بیشتر نشریات چاپی. بیشتر قره‌داغی‌ها مسلمان شیعه دوازده‌امامی‌اند. ایمانشان در محرم بیش از همه آشکار می‌شود، هنگامی که روستاها و شهرها برای عاشورا دسته‌های عزاداری برپا می‌کنند. زیارتگاه‌ها نیز اهمیت دارند، از جمله مقبره پیر صوفی قرون وسطا، شیخ شهاب‌الدین اهری، که هنوز نشانه شاخص شهر اهر است.

حکومت محلی و شورش در سراسر گذشته منطقه حضور دارند. در سده هجدهم قره‌داغ خان‌نشینی بود که از اهر اداره می‌شد. در انقلاب مشروطه ایران، ستارخان، که از بومیان قره‌داغ بود، دفاع از تبریز را در برابر نیروهای سلطنت‌طلب در سال‌های 1908 و 1909 رهبری کرد، در حالی که سواران برخی از ایلات همان منطقه برای شاه می‌جنگیدند. قره‌داغ همچنین مکتب ویژه خود را در سنت عاشیق دارد، که خنیاگرانش داستان‌های حماسی و ترانه‌های عاشقانه را با ساز دسته‌بلند می‌خوانند. قالی‌هایی که در روستاهای آن بافته می‌شود با نام کاراداغ به فروش می‌رسد.