اروتیک لیسوها

لیسو در امتداد ناهمواری‌های پرشیب و رودبریده‌ی کوهپایه‌های هیمالیای شرقی زندگی می‌کنند، یعنی در دره‌های سالوین، مکونگ و بخش بالایی ایراوادی، جایی که یوننان، میانمار و مناطق مرزی تبت و شمال تایلند به هم می‌رسند. روستاهای آنان به‌جای پایین دره‌ها، بالا بر شیب‌ها قرار دارند؛ الگوی استقراری که هم ترجیح کمربند خنک‌تر مرتفعات را بازتاب می‌دهد و هم چندین قرن سازگاری با همسایگان قدرتمندتر دشت‌نشین را. آنان مردمی تبتی-برمه‌ای در شاخه‌ی لولوئی هستند و با یی، لاهو و آکا خویشاوندی نزدیک دارند. لیپو که گاه گروهی جدا و گاه زیرگروهی از لیسو به شمار می‌آید، از نظر زبانی و فرهنگی نزدیک‌ترین این خویشاوندان است.

این زبان نواختی است و تا اوایل قرن بیستم نوشتاری نداشت، تا آنکه یک مبلغ مذهبی بریتانیایی به نام جیمز او. فریزر، همراه با همکارانی از لیسو و کارن، خطی ابداع کرد که از حروف بزرگ لاتین چرخانده‌شده بهره می‌برد؛ همان که به الفبای فریزر معروف است و امروز همچنان رایج‌ترین نظام نگارشی است. تاریخ این خط از ویژگی دیگری که لیسو را در میان مردمان مرتفعات منطقه متمایز می‌کند جدایی‌ناپذیر است: بیشتر جوامع لیسو، به‌ویژه در میانمار و شمال غرب یوننان، مسیحی پروتستان‌اند و حدود یک قرن است که چنین‌اند. گرویدن به مسیحیت امری تصادفی نبود؛ زندگی روستایی را حول کلیسا سازمان‌دهی کرد، جایگزین برخی آیین‌های شامانی شد و در زمانی که چنین چیزی برای اقلیت‌های مرتفعات نادر بود، فرهنگ دینی مکتوبی به زبان خودشان به لیسو داد. بقایایی از آیین‌های کهن‌تر جان‌گرایانه و نیاکان‌محور همچنان باقی است و در بخش‌هایی از یوننان لایه‌ای بودایی یا التقاطی آشکارتر است، اما مرکز ثقل مسیحی واقعی است و همه‌چیز را، از سنت‌های سرودخوانی کلیسایی گرفته تا شبکه‌های دیاسپورای امروزی، شکل می‌دهد.

زندگی روزمره‌ی لیسو از نظر تاریخی بر کشت کوچ‌گردانه با سوزاندن استوار بوده است: گندم سیاه، ذرت و برنج دیم؛ و شکار، که لیسو به آن شهره بودند، این کشت را تکمیل می‌کرد. کمان زنبورکی همچنان بیشتر نمادی فرهنگی است تا ابزاری کاربردی. پوشش زنان بسته به منطقه و زیرگروه به‌شدت تفاوت دارد، اما دامن‌های بلند چین‌دار، دستارها و رشته‌های سنگین مهره که با لیسوی سیاه، لیسوی سفید و لیسوی گلدار پیوند دارند، تمایزهای قدیمی‌تری را بازتاب می‌دهند که لیسو میان خود قائل‌اند، نه یک پوشش یکسان واحد. آشفتگی‌های دوران کومینتانگ و جنگ سرد در مرز برمه، جوامع لیسو را دورتر به سوی جنوب و تا درون تایلند پراکنده کرد، جایی که آنان به‌عنوان یکی از قبایل کوهستانی رسمی شناخته می‌شوند. جمعیت مهاجر کوچک‌تری نیز در غرب سکونت گزیده است، اغلب از طریق مسیرهای مهاجرتی وابسته به کلیسا که مستقیماً به همان هیئت‌های تبلیغی اوایل قرن بازمی‌گردند.