اروتیک اولوت‌ها

اولوت نامی است که همیشه بیش از مردمانی که آن را بر خود دارند راه پیموده است. اولوت‌ها که خود را اُولد می‌نامند، یکی از اقوام هسته‌ای کهن اویرات‌اند. اویرات‌ها مغول‌های غربی‌اند که جدا از مغول‌های خالخا در شرق، جهان سیاسی ویژهٔ خود را بنا کردند. برای قرن‌ها بیگانگان این نام را به‌عنوان نامی کوتاه برای همهٔ اویرات‌ها به کار می‌بردند: مأموران چینگ آن را اُلُد و نویسندگان اروپایی آن را الیوت می‌نوشتند. امروز اولوت‌ها جامعهٔ کوچکی از دامداران، شهرنشینان و کارمندان در مغولستان و در منطقهٔ ایلی در سین‌کیانگ چین‌اند. تبار و خاطره بیش از هر سرزمین مشترکی آنان را کنار هم نگه می‌دارد.

زبان آنان اویراتی است، شاخهٔ غربی زبان‌های مغولی. در مغولستان بیشتر اولوت‌ها اکنون کارهای روزمرهٔ خود را با زبان مغولی معیار خالخا پیش می‌برند، در حالی که در سین‌کیانگ گویش‌های اویراتی در کنار چینی ماندارین و قزاقی پابرجا مانده‌اند. در سال 1648 راهب اویراتی زایا پاندیتا خط مغولی را بازسازی کرد و آن را به خط روشن، تودو بیچیگ، درآورد که آواهایی را که الفبای قدیمی‌تر مبهم گذاشته بود، به‌روشنی می‌نوشت. این خط هنوز نشان هویت اویراتی است. زایا پاندیتا همچنین در ریشه‌دار کردن مکتب گلوگ بودیسم تبتی در میان اویرات‌ها نقش داشت. دین در اینجا بیشتر عملی است تا نمایشی. مردم از لاماها می‌خواهند نام‌ها و روزهای خوش‌یمن را برگزینند و خانواده‌ها هنوز در کنار اوو، یعنی توده‌سنگ‌هایی بر گردنه‌ها و تپه‌ها که پیش از بودیسم در استپ بودند، نذورات بر جای می‌گذارند.

نقطهٔ عطف تاریخ آنان خانات زونگار است. این دولت اویراتی از دههٔ 1630 تا دههٔ 1750 بر آسیای درونی چیره بود و با چینگ بر سر مغولستان خالخا، تبت و استپ‌های غربی جنگید. این دولت میان سال‌های 1755 و 1758 پایان یافت، هنگامی که ارتش‌های چینگ، کشتار و آبله بیشتر جمعیت اویرات در زونگاریا را نابود کردند. بازماندگان پراکنده شدند یا به ارتش چینگ درآمدند. در ایلی، سربازان اولوت یکی از اردوگاه‌های پادگانی را تشکیل دادند که برای نگه‌داشتن مرز تازه مستقر شده بود، و نوادگانشان هنوز بخشی از جامعهٔ مغول آنجا هستند.

آنچه روشن‌تر از همه باقی مانده، اجراست. فرهنگ مغول غربی در حماسهٔ جانگار زنده است که خوانندگان متخصص آن را در طول ساعت‌ها یا شب‌های تمام می‌خوانند. همچنین در ساز زهی دوسیمی تووشور و در بیلگی زنده است، رقصی که بیشتر با شانه‌ها، بازوها و بالاتنه اجرا می‌شود و با فضای تنگ درون گِر سازگار است. این‌ها به کل جهان اویرات تعلق دارند، نه تنها به اولوت‌ها. با این حال، اولوت‌ها نیز مانند همسایگان دوربت و تورغوت خود، همچنان با همین‌ها هویت خود را نشان می‌دهند.