اروتیک کومو شی‌ها

کومو شی (Kumo Xi) مردمی بودند که به زبان‌های مغولی سخن می‌گفتند و در بلندی‌های پوشیده از جنگل آنچه امروز شمال‌شرقی چین نامیده می‌شود زندگی می‌کردند. نام آنان از سال 207 تا 907 میلادی در متون تاریخی آمده و سپس در دولت خیتان که جانشین‌شان شد جذب شدند. مورخان چینی تقریباً هرگز تنها دربارهٔ آنان ننوشته‌اند. تقریباً همیشه عبارت شی‌ها و خیتان‌ها به کار رفته است، دو نیمهٔ یک مسئلهٔ مرزی واحد، و همین جفت بودن راستین‌ترین چیزی است که دربارهٔ آنان می‌توان گفت: هر دو از یک فروپاشی برخاستند، به زبان‌های بسیار نزدیک سخن گفتند، و هفت قرن همسایه ماندند تا آن‌که قوم بزرگ‌تر، قوم کوچک‌تر را در خود حل کرد. آغاز کارشان شکستی بود. تادون، رهبر وهوان، در سال 207 به دست سواره‌نظام تساو تساو کشته شد، و بازماندگان زیر فرمانروایی یوین شیانبی دوباره گرد آمدند. گروهی که پدید آمد نام کومو شی را گرفت و پس از آن‌که وی شمالی در سال 388 دودمان یوین را درهم شکست، برای همیشه از خیتان جدا شد. سرزمین آنان حوضه‌های رودخانه‌های Xar Moron و Laoha بود، تپه‌ها و جنگل‌های درختان لارچ بیش از دشت‌های باز، و آنان را به همان اندازه که سوارکار استپ بودند، گله‌دار و شکارچی کوهستان ساخت. پنج قبیله، رهبرانی که با توافق برکشیده می‌شدند، باج‌هایی که وقتی دودمان جنوب قدرتمند به نظر می‌رسید به سمت جنوب پرداخت می‌شد، و یورش‌هایی که وقتی چنین نبود فرستاده می‌شد. تانگ آنان را به عنوان حفاظت‌شدهٔ Raole ثبت کرد و به رهبرانشان نام خانوادگی امپراتوری لی را داد. سنگ‌تراشان ترک بر ارخون آنان را Tatabi نامیدند و در شمار دشمنانی آوردند که شایستهٔ نام بردن بودند.

آنان آیین کهن شمالی آسمان، نیاکان و شامان‌ها را نگاه داشتند و دیرهنگام و به واسطهٔ لیائو به بودیسم گرویدند. دو چیز که ساختند بیشتر از خودشان ماند. ارابهٔ Xi بهترین گاری مرز شمالی بود، چنان محکم که مأموران لیائو آن را با نام مشخص می‌کردند. و نویسندگان سونگ، xiqin را که ویولنی دو سیمه است، سازی از آنِ Xi توصیف می‌کنند. بر اساس این گزارش، این ساز در رأس خانوادهٔ huqin قرار دارد که erhu را پدید آورد، و از این رو نام در ریشهٔ سازی باقی است که امروز در همه‌جای چین شنیده می‌شود. پایان کار از برادرشان رسید. آباوجی در حدود سال 911 آنان را زیر اقتدار خیتان درآورد، و لیائو آنان را به عنوان جمعیتی متمایز با پادشاه و شش بخش ویژهٔ خودشان اداره کرد، که شیوه‌ای مؤدبانه برای گفتن این است که مغلوب شده بودند. آخرین تلاش برای استقلال در سال 1123 بود، هنگامی که فرماندهی از Xi به نام شیائو گان، با فروپاشی لیائو، دولتی از آنِ خود اعلام کرد. این دولت چند ماه دوام آورد. پس از آن، جمعیت‌های Xi در جمعیت‌های جورچن، مغول و چینی اطراف خود حل شدند و جامعهٔ زنده‌ای که این نام را داشته باشد باقی نماند.